Zgjedhjet lokale në veri nuk janë në horizont - u zhduk kërkesa e BE-së që të mbahen "sa më shpejt"

Sipas analistëve, është e vështirë të priten zgjedhje për kryetarë dhe këshilltarë të rinj në katër komuna në veri të Kosovës para mandatit të tyre të rregullt në vjeshtën e vitit të ardhshëm, edhe pse presidenti i Serbisë, Aleksandar Vuçiq, së fundi deklaroi se shpallja dhe mbajtja e tyre është një nga parakushtet për përparim më serioz në procesin e dialogut dhe përkundër faktit se qysh në qershor të vitit 2023, si pjesë e masave për de-përshkallëzimin e tensioneve, Bashkimi Evropian kërkoi nga Prishtina që në katër komuna të veriut të shpallen zgjedhje të posaçme – sa më shpejt që të jetë e mundur.

Shkruan: Dushica Radeka Gjorgjeviq

Duke komentuar kërkesën e Beogradit lidhur me zgjedhjet në veri, ministri i Administratës dhe Vetëqeverisjes Lokale i Kosovës, Elbert Krasniqi, ka deklaruar se nuk e sheh mundësinë që ato të mbahen para tetorit të vitit 2025. Ai përmendi edhe teorikisht opsionin që të jetë gjatë muajit prill, sipas Udhëzimeve Administrative të hartuara nga ministria që ai drejton. Kjo do të nënkuptonte përsëritjen e referendumit për shkarkimin e katër kryetarëve të komunave, pra kthim në një proces të dizajnuar në atë mënyrë që në rrethanat aktuale në veri të mos ketë shanse të jetë i suksesshëm.

Me atë dhe me votën e paraparë për shkarkimin e kryetarëve të katër komunave në veri të Kosovës, të mbajtur më 21 prill të këtij viti, disi heshtën thirrjet nga Perëndimi për mbajtjen e zgjedhjeve të reja, edhe pse pak në atë pjesë të botës mund t'i kundërshtojnë pretendimet se administrata aktuale lokale në veri është jolegjitime, sepse ajo është zgjedhur në zgjedhjet ku pjesëmarrja e votuesve ishte 3.47 për qind, si rezultat i bojkotit serb.

Nëse kalendari zyrtar i zgjedhjeve mbetet në fuqi, kjo do të thotë se më së shpejti deri në shtator, ose më së voni deri në nëntor 2025, kryetarët shqiptarë të zgjedhur më 23 prill 2023 do të vazhdojnë të jenë në pushtet në katër komunat me shumicë serbe në veri të Kosovës. Edhe nëse në nivel qendror, pas zgjedhjeve parlamentare të shkurtit, do të kishte një lloj korrigjim të qëndrimeve në lidhje me Bashkësinë e Komunave Serbe, në mjedisin ekzistues lokal, pa këshilltarët dhe kryetarët serbë, formimi i BKS-së do të ishte paradoksal.

Profesori asistent i Fakultetit të Shkencave Politike në Beograd, Stefan Surlliq, beson se Prishtina nuk do të tregojë një akt të vullnetit të mirë dhe do të shpallë zgjedhje të parakohshme lokale, me qëllim të mbajtjes së zgjedhjeve në katër komuna në veri të Kosovës, veçanërisht jo para zgjedhjeve parlamentare, të parapara për 9 shkurt.

Surlliq thekson se edhe pse ishte paralajmëruar se zgjedhjet parlamentare dhe lokale në Kosovë mund të mbahen njëkohësisht, kjo, thotë ai, menjëherë do të paraqitej si një pikë e dobët e Albin Kurtit në fushatën e tij dhe Lëvizjes Vetëvendosje dhe si duke iu dorëzuar presioneve perëndimore.

“Zgjedhjet lokale mund të mbahen pas zgjedhjeve parlamentare, por do të jetë një periudhë e shkurtër prej disa muajsh, prandaj mendoj se sa i përket Prishtinës dhe përkundër kërkesave dhe presioneve ndërkombëtare, nuk do të ketë lëshime dhe se Zgjedhjet lokale do të mbahen në periudhën e rregullt”, thotë Surlliq për Kosovo online.

Zgjedhjet lokale janë shpallur nga presidentja e Kosovës, përkatësisht Vjosa Osmani, por bashkëbiseduesi ynë nuk beson se do ta ndërmerrte atë hap pa koordinim me qeverinë.

“Edhe pse Osmani ka një qëndrim pak më të butë në raport me Albin Kurtin, ajo më së shumti ka ndjekur politikën e Vetëvendosjes. Ajo tregoi disa akte të vullnetit të mirë në raport me kërkesat e aktorëve ndërkombëtarë, për dallim nga Albin Kurti, sidomos në periudhën paraprake për tokën e manastirit të Deçanit dhe urën që lidh pjesën veriore dhe jugore të Mitrovicës, por pavarësisht nga ato gjeste e vullnetit të mirë, ajo pa koordinim me pushtetin në Prishtinë, nuk do ta bëjë një gjë të tillë sepse thjesht e di që menjëherë do të paraqitej politikisht si një lloj tradhtie ndaj interesave kombëtare shqiptare”, thotë Surlliq.

A mund të pritet që tani Perëndimi të ndikojë te vendimmarrësit në Prishtinë që zgjedhjet në veri të zhvillohen para kohe?

Surlliq përgjigjet negative në këtë pyetje, sepse ai mendon se kjo është një temë e përfunduar për Perëndimin.

“Fatkeqësisht, në mesin e akterëve perëndimorë mbizotëron mendimi se serbët kanë pasur mundësi të dalin në referendum dhe nuk e kanë shfrytëzuar atë, ndërsa anashkalojnë se këto nuk ishin numra realë në listat e votuesve, kështu që për ta kjo është një temë e përfunduar. Shumica e akterëve ndërkombëtarë mbështesin Prishtinën që përfaqësuesit aktualë në vetëqeverisjet lokale të kryejnë mandatin e tyre të plotë, përderisa nuk ka situata të tepruara që prishin sigurinë. Sa i përket ligjshmërisë dhe legjitimitetit të tyre, më së shumti nuk e kanë problem me gjendjen aktuale në veri”, vlerëson Surlliq.

As drejtoresha ekzekutive e organizatës joqeveritare “Nisma e Re Shoqerore”, Jovana Radosavleviq, nuk beson se në veri do të ketë zgjedhje të parakohshme lokale.

“Vendet perëndimore presin që Kosova të krijojë kushtet që të zhvillohen zgjedhjet e jashtëzakonshme lokale. Kjo është edhe në kuadër të kërkesave që i janë vendosur Kosovës vitin e kaluar, kur kundër Kosovës janë futur masat që janë ende në fuqi dhe Kosova nuk ka ka përmbushur ndonjërën nga ato pika Megjithatë, edhe pse do të ketë kërkesa shtesë, sipas asaj që dëgjuam në fjalimin e fundit të presidentit Vuçiq, që në njëfarë mënyre është në përputhje me atë që Perëndimi kërkon nga Kosova, ka shumë pak gjasa që Kosova të pranoni dhe krijoni rrethana që zgjedhjet e reja lokale të zhvillohen në rrethana të jashtëzakonshme”, thotë Radosavleviq për Kosovo online.

Deri në zgjedhjet e rregullta në vjeshtën e ardhshme, shton ai, do të mbeten kryetarët e komunave, përkatësisht këshilltarët nga komuniteti shqiptar, të cilët përfaqësojnë pakicën në veri të Kosovës.

"Iniciativa që ka nisur me qëllim organizimin e referendumit për zëvendësimi i kryetarëve në fillim të këtij viti ishte i pasuksesshëme sepse kishte marrëveshje që të dy palët të takoheshin në gjysmë të rrugës, pra që kryetarët të jepnin dorëheqjen. Edhe pse as kjo nuk do ta zgjidhte problemin, sepse problemin e shkaktojnë kryetarët dhe këshilltarët. Vetëm me zgjedhjen e re të kryetarit dhe këshilltarëve mund të flasim për vetëqeverisje lokale funksionale, të cilat aktualisht nuk i kemi në veri të Kosovës”, thekson Radosavleviq.

Komunat në veri të Kosovës, si në çdo komunë tjetër të Kosovës, siç thekson profesori i së drejtës evropiane Avni Mazreku, duhet të kenë qeveri legjitime që do të dalin nga një proces i lirë dhe demokratik, por në të njëjtën kohë ai tregon se legjitimiteti i zgjedhjeve varet nga vullneti apo interesi i qytetarëve për të marrë pjesë në proceset demokratike.

“Kur ka bojkot të proceseve demokratike atëherë nuk ka legjitimitet të procesit zgjedhor. Procesi i zgjedhjeve të lira dhe demokratike në veri të Kosovës është shfrytëzuar nga të dyja palët për qëllime politike. Zgjedhjet e fundit u bojkotuan si rezultat i një qëndrimi të caktuar politik”, thotë Mazreku për Kosovo online duke shtuar se zgjidhja e çështjeve të hapura kërkon vullnet nga të dyja palët.

Ai vullnet nuk ekziston, beson profesori i së drejtës kushtetuese në Universitetin e Prishtinës, Mazllum Baraliu, i cili thotë se palët në vend që të afrohen, secila po shkon në drejtim të kundërt në mënyrën e vet, gjë që nuk i kontribuon aspak normalizimit të marrëdhënieve.

Baraliu nuk beson se Perëndimi mund të ndikojë në Prishtinë që të përshpejtojë shpalljen e zgjedhjeve në veri të Kosovës.

“Kjo qeveri i mbështet idetë dhe veprimet e saj, siç thonë ata, në frymën e Kushtetutës, ligjit dhe rendit, kështu që nuk besoj se do të pajtohen me këtë”, thotë Baraliu dhe shton se ndoshta do të qëndrojnë në qëndrimin se zgjedhjet e parakohshme mund të mbahen vetëm në bazë të Udhëzimit Administrativ të Ministrisë së Vetëqeverisjes Lokale”.

Baraliu është gjithashtu i mendimit se masat e Beogradit, të cilat përfshijnë, përveç zgjedhjeve, edhe shpalljen e Kosovës si zonë e mbrojtjes së veçantë sociale, nuk do të priten mirë në Perëndim, sepse, siç thotë ai, është ndërhyrje “në punët e të tjerëve”.

“Mendoj se duhet të braktiset sepse procesi i dialogut ka ngecur dhe sepse edhe Kosova ka disa kërkesa dhe procedura që nuk i përkrahin kërkesat e bashkësisë ndërkombëtare. Në vend që të afrohen, palët po shkojnë në drejtim të kundërt sipas mënyrës së tyre, gjë që nuk i kontribuon aspak normalizimit të marrëdhënieve”, thotë Baraliu.