Rafuna: Besoj se do të kemi një qeveri të re deri në fund të janarit, institucionet dhe reformat janë të domosdoshme

Ky vit ka qenë i vështirë për ekonominë e Kosovës dhe është e domosdoshme që institucionet të formohen sa më shpejt, pasi në të gjitha sektorët nevojiten reforma dhe është e nevojshme të motivohen investitorët e huaj që të vijnë dhe të investojnë në Kosovë, deklaroi kryetari i Odës Ekonomike të Kosovës, Lulzim Rafuna. Megjithatë, ai është optimist se qeveria e re do të formohet deri në fund të janarit.

Në një intervistë për Kosovo online, duke bërë bilancin e vitit 2025, Rafuna theksoi se pezullimi i dialogut strategjik të planifikuar ndërmjet SHBA-së dhe Kosovës nuk është një mesazh i mirë për ekonominë, por shprehu shpresën se, pas përmbushjes së disa kushteve, ai do të rifillojë.

Gjithashtu, ai është i bindur se qytetarët nuk duhet të shqetësohen se do të mbeten pa paga në muajt e parë të vitit 2026, pasi Ligji për menaxhimin e financave publike lejon vazhdimin e buxhetit për dy muajt e parë të vitit të ardhshëm, duke shtuar se paralajmërimi për rritjen e pagës minimale në janar në 425 euro mund të lidhet me fushatën parazgjedhore.

Kosova po hyn në vitin e ri pa institucione dhe kjo gjendje po zgjat pothuajse një vit, që nga muaji shkurt. Si ndikon situata aktuale në ekonomi?

Kemi pasur një vit të vështirë, mund të thuhet lirisht, sepse kemi pasur vështirësi me energjinë elektrike; ndërmarrjet janë detyruar të kalojnë në tregun e lirë, të furnizohen me energji elektrike nga kompani të tjera, të cilat janë dy deri në tre herë më të shtrenjta se ato nga të cilat furnizoheshin më parë, dhe kjo ka qenë sfida më e madhe për kompanitë këtë vit. Së dyti, nuk kemi pasur institucione dhe nuk kemi mundur të miratojmë marrëveshje ndërkombëtare në vlerë rreth një miliard euro që qëndrojnë në Kuvend. Këto janë projekte kapitale që do të ndikonin drejtpërdrejt në ekonominë dhe zhvillimin tonë, si dhe në zhvillimin e sektorit privat.

Sa është e rëndësishme që pas zgjedhjeve të mos përsëritet situata e mëparshme dhe që institucionet të formohen sa më shpejt? A mund ta përballojë ekonomia edhe një krizë institucionale?

Është e vështirë. Na nevojiten institucione, reforma fiskale, reforma në arsim, në shëndetësi, në drejtësi; na duhen reforma kudo që të ecim më shpejt, sepse vendet përreth nesh i kanë realizuar këto reforma dy–tre vjet para nesh dhe ne duhet të nxitojmë për t’i kapur. Po ashtu, duhet të punojmë më shumë për të tërhequr sa më shumë investime të huaja. Nëse nuk kemi institucione shtetërore, do të jetë e vështirë t’i motivojmë investitorët e huaj që të vijnë dhe të investojnë në Kosovë, prandaj është e domosdoshme që sa më shpejt të kemi institucione.

Buxheti për vitin e ardhshëm nuk është miratuar, çfarë pasojash do të ketë kjo? A ka frikë se qytetarët do të mbeten pa paga? Kemi parë se çfarë ka ndodhur në Prishtinë, por edhe me RTK-në.

Për muajt janar dhe shkurt nuk do të ketë vështirësi dhe probleme, sepse sipas ligjit, nëse kemi zgjedhje para fundit të vitit, automatikisht një pjesë e buxhetit prej 21,12 për qind transferohet për dy muajt e parë. Për janarin dhe shkurtin nuk do të ketë probleme, të gjithë do t’i marrin pagat dhe kjo është periudha kur fillojnë përgatitjet për projektet kapitale, por në mars dhe prill na nevojitet buxheti për të nisur projekte të reja.

A duhet qytetarët të frikësohen për pagat?

Jo, nuk besoj, sepse zgjedhjet do të mbahen më 28 dhjetor dhe pres që deri në fund të janarit të kemi qeverinë. Nuk besoj se do të ketë bllokada siç kemi pasur deri tani; nëse gjithçka funksionon siç e parashikojmë, nuk do të ketë vështirësi dhe probleme me pagat.

Si ndikon e gjithë kjo situatë në investimet e huaja? A i shtyn fakti që Kosova prej gati një viti nuk funksionon normalisht investitorët të investojnë diku tjetër?

Kur flasim për investimet e huaja, duhet ta kemi parasysh një gjë. Kompanitë e mëdha, brendet e njohura botërore, kur vijnë në Kosovë, vijnë në gjithë Ballkanin, sepse ata e shohin Ballkanin si një treg të vetëm. Ata nuk e shohin vetëm Kosovën në aspektin e situatës politike, sistemit juridik apo ekonomik, por gjithë rajonin. Dhe tani, nëse diku ka tensione politike ose probleme, ata e shohin këtë me rezervë dhe nuk dëshirojnë të vijnë menjëherë. Po, nëse nuk kemi institucione, natyrisht që kjo ndikon që investimet e huaja të mos vijnë në Kosovë, por sërish, siç thashë, duhet të fillojmë reformat dhe të ndikojmë në këtë drejtim, të motivojmë të huajt që të vijnë dhe të investojnë në Kosovë.

SHBA-të deri tani kanë qenë partneri dhe mbështetësi më i madh i Kosovës, por në periudhën e fundit kemi pasur pezullimin e dialogut strategjik të planifikuar. A ka kjo ndikim në ekonomi?

As kjo nuk është një mesazh i mirë për ekonominë. Nuk është një mesazh i mirë për kompanitë amerikane që kanë synim të vijnë dhe të investojnë në Kosovë. Në fund të ditës, para se të vijnë për të investuar këtu, ato konsultohen me qeverinë. Unë mendoj se kjo është e përkohshme, sipas informatave që kemi si Odë Ekonomike, dhe sapo të përmbushen disa kushte, dialogu strategjik do të rifillojë menjëherë. Që nga dita e parë kemi kërkuar që qeveria jonë, Kuvendi dhe institucionet e tjera shtetërore ta bëjnë këtë sa më shpejt, në mënyrë që të fillojmë një dialog të ri strategjik me qeverinë amerikane.

Cila është situata aktuale ekonomike në Kosovë sa i përket importit dhe eksportit?

Sa i përket importit dhe eksportit, deficiti është ende i madh, eksporti mbulon vetëm 12 për qind të importit. Inflacioni, sipas informatave më të fundit nga Agjencia e Statistikave të Kosovës, është 5,3 për qind dhe është shumë i lartë; ndikimin më të madh në këtë e ka pasur çmimi i energjisë elektrike. Është e domosdoshme që sa më shpejt të kemi institucione funksionale, që të fillojnë punën, në mënyrë që inflacioni të mos rritet më tej, por të ulet.

Kush është partneri më i madh tregtar i Kosovës?

Nga Ballkani, aktualisht partnerët më të mëdhenj janë Shqipëria dhe Maqedonia e Veriut, sipas informatave që kemi nga shërbimi doganor. Nga Bashkimi Evropian, partneri kryesor është Gjermania.

Çfarë importon Kosova nga Serbia? Çfarë pengese paraqet fakti që mallrat ende importohen vetëm përmes një pike kufitare?

Ky është një problem i madh për të cilin prej kohësh po flasim me kryetarin e Odës Ekonomike të Serbisë, Marko Çadezh, për të parë se si mund të gjejmë një zgjidhje për barrierat administrative që kemi. Disa prej tyre janë edhe politike, sepse edhe produktet tona nga Kosova, nëse në to shkruan se janë prodhuar në Kosovë, autoritetet serbe nuk lejojnë që të hyjnë në Serbi. Kërkojmë që edhe kjo të hiqet.

Çështja tjetër është ndalimi i importit nga Serbia. Aktualisht kemi një situatë ku importi realizohet vetëm përmes Merdarës dhe kjo nuk është e mirë, sepse të gjitha pikat kufitare kanë doganë dhe duhet të gjendet një zgjidhje që edhe në Bëllacë, Jarinjë dhe në pikat e tjera doganore të kemi skanerë dhe që mallrat të hyjnë edhe aty. Kjo është e mundur dhe ekziston hapësirë për një zgjidhje të tillë. Unë tashmë prej një kohe të gjatë po përpiqem, në bashkëpunim me Komisionin Evropian, të gjej një zgjidhje që hyrja e mallrave të mos bëhet vetëm përmes Merdarës, sepse atje ka vetëm një skaner. Tani ka mbërritur një skaner nga qeveria amerikane dhe mendoj se brenda dy javësh do të mbërrijë edhe një nga Gjermania, gjë që do ta përshpejtojë importin e mallrave. Megjithatë, kolonat janë ende të gjata në anën serbe, kamionët presin dhe kjo përbën problem, sepse kur prodhuesit ose tregtarët tanë thërrasin për të ngarkuar mallra, jo të gjithë janë të interesuar të vijnë në Kosovë, pasi duhet të presin një ose dy ditë për të hyrë.

Kemi një njoftim se paga minimale në Kosovë do të jetë 425 euro nga janari. Cili është mendimi juaj për këtë?

Qeveria tani e ka rritur pagën minimale në 425 euro, por ne nuk jemi të kënaqur. Jo sepse shuma është 425 euro, por sepse nuk patëm mundësi të bënim një hulumtim dhe të shihnim se çfarë efekti do të kishte tek kompanitë, dhe për këtë arsye kërkuam që vendimi të mos hyjë në fuqi menjëherë, që të na japin mundësinë, kohën, të konsultohemi së bashku me anëtarët tanë, dhe ata që nuk janë, dhe të shohim se çfarë është më e mira. Ndoshta paga minimale do të jetë më e lartë, por duhet të ketë një paketë që do të mbështesë bizneset.

A u nxitua për shkak të fushatës?

Kam frikë se po. Sepse tani nuk është momenti. Do të kemi zgjedhje këtë muaj dhe kjo nuk është mirë, sepse nëse paga minimale rritet, duhet të mbahet mend se kjo është një kategori njerëzish që nuk kanë kualifikime, nuk kanë fakultete, dhe për këtë arsye ata janë në atë kategori, dhe për këtë arsye duhet të jemi shumë të kujdesshëm, sepse është një kategori e ndjeshme. Duhet të bëhen kërkime, duhet të zhvillohet dialog dhe duhet të arrihet një zgjidhje se cila duhet të jetë paga minimale.