Fuqia e përkohshme e deeskalimit

Shkruar për Kosovo online: Dragan Biseniq, gazetar

Pas gati dy muajsh, duket se qëllimi për ndalimin e spirales së tensionit në Kosovë është arritur, me hapat e parë drejt një ndërveprimi të ri të të gjitha palëve. Megjithatë, kjo nuk do të thotë aspak se janë eliminuar shkaqet që çojnë në krijimin e situatave krize, kështu që në këtë kuptim, nuk ka garanci se ky "armëpushim" do të zgjasë shumë.

Qeveria e Kosovës bëri të ditur se në përputhje me marrëveshjen me BE, kanë ndërmarrë tre hapa për të përmirësuar gjendjen në veri, i cili është i populluar kryesisht me serbë.Lajçak shfrytëzon çdo mundësi për të forcuar atmosferën e arritur të koncesionit, kështu që u takua sërish në Bratislavë me negociatorin e Prishtinës Besnik Bislimi, ndërsa më parë në Dubrovnik me partnerin e tij amerikan Gabriel Eskobar. Lajçak tani është duke përgatitur një takim të ri të përfaqësuesve nga Beogradi dhe Prishtina në Bruksel, ku duhet të përcaktohen saktësisht koha dhe kushtet për mbajtjen e zgjedhjeve lokale në veri të Kosovës dhe kushtet për përgatitjen e tyre pa probleme, duke përfshirë hapjen e duhur në fushatën zgjedhore.

Lajçak ishte në Kosovë dhe Serbi javën e kaluar për të monitoruar personalisht veprimet e të gjitha palëve në gjetjen e një zgjidhjeje për situatën e tensionuar në veri të Kosovës. Lajçak tha se ai diskutoi "opsionet për përparim të mëtejshëm", mbajtjen e zgjedhjeve të reja lokale me pjesëmarrjen e serbëve dhe kthimin në dialog. Vetë Lajçak vlerësoi se nuk ka pasur "progres" pavarësisht se janë shqyrtuar "opsionet për përparim të mëtejshëm". Ndoshta përgjigjja e pyetjes “ku të shkohet” apo siç thotë Lajçak “opsionet për progres”, është çelësi për vazhdimin e mëtejshëm të dialogut.

Ka disa mënyra për të menduar për këtë. E para është të vazhdohet sikur të mos kishte ndodhur asgjë, me programin të kondensuar në pikën më të lartë për të arritur dy muajt e humbur në zgjidhjen e krizës. E dyta bazohet në shfrytëzimin e momentit kur Kosova është nën presion dhe nën masa të caktuara nga BE dhe SHBA dhe për të forcuar ndjenjën e Prishtinës për detyrimin për të përmbushur marrëveshjet e mëparshme. Qasja e tretë tregon domosdoshmërinë e tejkalimit gradual të pengesave, mbajtjen e zgjedhjeve në veri dhe lidhjen e tyre me hapat e mëtutjeshëm në dialog që përfshijnë krijimin e Bashkësisë së Komunave Serbe para pranimit përfundimtar të ndërsjellë të Marrëveshjes Gjithëpërfshirëse për Normalizimin e Marrëdhënieve. E katërta është të vendoset "status quo" aktuale, që do të nënkuptonte se Serbia heq dorë nga kërkesa e saj për të mbajtur Këshillin e Sigurimit të OKB-së për Kosovën.

Të gjitha këto opsione, natyrisht, nuk marrin parasysh dinamikën e brendshme dhe protestat e opozitës ndaj të cilave janë të ekspozuara të dyja ekipet negociatore. Dhe kjo dinamikë e brendshme përcakton kapacitetin e negociatorëve dhe aftësinë e tyre për të siguruar që ajo që është rënë dakord të pranohet dhe zbatohet.

Pas sherrit të kësaj jave në Kuvendin e Kosovës, kryeministri i Kosovës Kurti është sfiduar fuqishëm si në Prishtinë ashtu edhe në Tiranë. Herë pas here, Kurti ishte subjekt i fshikullimit publik në shtypin shqiptar sepse nuk donte ta shihte Edi Ramën derisa ishte në Prishtinë së fundmi.Të tilla breshëri të zgjedhura të fyerjeve të rënda ndoshta nuk janë regjistruar në dy shekujt e fundit të retorikës politike ndaj një politikani në Ballkan, madje edhe në periudha verbalisht më shumë ngjyra të historisë së zonës ballkanike, ndaj mendojmë se e meritojnë të jenë të renditura në tërësinë e tyre: “Qeveria e Kurtit është një qeveri antishqiptare, është antiamerikane, është antiperëndimore. Është një bombë me sahat. Albin Kurti e trajton Amerikën si një terrorist, si një diktator, si një armik të furishëm. Qeveria e Kurtit është vrasësi i lirisë shqiptare, vrasës i shtetit të Kosovës, vrasës i popullit shqiptar. Serbia masakroi popullin shqiptar, kurse Albin Kurti me kriminelët e tij po masakrojnë lirinë e popullit shqiptar dhe çlirimtarëve amerikanë! Albin Kurti kryen një krim kundër Republikës. Qeveria e Kurtit e zbraz Kosovën nga shqiptarët; të gjora shqiptarë, ajo e sëmuri shoqërinë; nxit luftën civile; paguan formacionet paraushtarake të 'Mbrojtjes Civile' me rroga të Kosovës për të kryer krime kundër NATO-s. Qeveria e Kurtit përça shqiptarët, është një qeveri analfabete që vjedh, nëpërkëmb dhe shkatërron gjithçka që i del në rrugë. Albin Kurti përdor pushtetin e tij për hakmarrje personale. Albin Kurti qëllon në Kosovë. Është vetë djalli.

Çfarë e motivon Albin Kurtin të jetë armik i shtetit të Kosovës, armik i lirisë shqiptare, armik i Amerikës? Shërbimi inteligjent i Kosovës duhet t'i përgjigjet kësaj. Ose ilaçe. Albin Kurti është psikopat dhe ka nevojë për ndihmë! Albin Kurti përdor analfabetët funksionalisht si armë kundër Amerikës. Imagjinoni sikur ky të kishte topa, tanke, raketa dhe një bombë atomike - do të sulmonte Amerikën! Lidhe atë. Ai është i çmendur. Karikaturë totale – e neveritshme”.

Në kohën kur u shkrua teksti i mëparshëm Kurti nuk kishte hipur ende në kombajnën, as nuk kishte lajmëruar blerjen e dronëve të rinj nga Turqia, përndryshe në ato role si kombajner mund të krahasohej me Lukashenkën dhe si blerës i dronëve - Barjaktar, sigurisht, me Zelenskin. Ndaj nuk është çudi që Kurti vendosi të shmangë një udhëtim në Tiranë, ku krerët e qeverive rajonale janë mbledhur në përgatitje për samitin e vjeshtës të Procesit të Berlinit që do të mbahet në kryeqytetin e Shqipërisë. Në vend të tij, deputeti i Kurtit, Besnik Bislimi, ka konfirmuar pjesëmarrjen dhe Albin Kurti ka vendosur për Greqinë, ku po merr pjesë në simpoziumin e 25-të ndërkombëtar “SIMI”. E gjithë kjo duket sikur kryeministri i Kosovës mund të vendosë të demonstrojë vlerësimin e tij të pëlqimit në zgjedhjet e reja. Për më tepër, nuk është e qartë nëse dhe në çfarë mase ai ende e ka ruajtur statusin e Uashingtonit si "nganjëherë një partner i vështirë, por një partner".

Gjëja më e rëndësishme për Bashkimin Evropian dhe bashkësinë ndërkombëtare për momentin është ndalimi i trendit të ripërtëritjes së konflikteve dhe ballafaqimit të popullatës civile me forcat e uniformuara, qoftë KFOR-it apo Policisë së Kosovës të dislokuara në veri të Kosovës. Gjithçka është gati për këtë, katër pika për të cilat janë dakorduar kryenegociatorët e BE-së dhe Kosovës, Miroslav Lajçak dhe Besnik Bismlimi. Pas këtij takimi është bërë e ditur se qeveria në Prishtinë është e gatshme që të tërheqë forcat e Kosovës me 25 për qind nga ndërtesat komunale dhe të mbajë zgjedhje të jashtëzakonshme lokale pas verës.

Prishtina nga ana e saj ka bërë të ditur se kjo tregon gatishmërinë e saj për të ndërmarrë hapa drejt paqes. Hapi i parë është zvogëlimi i menjëhershëm i pranisë së Policisë së Kosovës në dhe rreth ndërtesave komunale në veri për 25 për qind. Hapi i dytë, i cili po ashtu duhet të fillojë në javën e parë, është koordinimi me EULEX-in dhe KFOR-in për reduktimin e mëtejmë të pranisë së forcave speciale të Kosovës. Pika e tretë për të cilën, siç u tha, Qeveria e Kosovës është pajtuar me një deklaratë publike të mbështetjes, është mbajtja e zgjedhjeve të jashtëzakonshme në katër komuna të veriut pas verës, ajo duhet të bëhet në javën e parë dhe të finalizohet “si sa më shpejt të jetë e mundur". Si hap i katërt, u tha se është rënë dakord që BE-ja të ftojë në një takim në Bruksel shefat e ekipeve negociatore të Beogradit dhe Prishtinës, Petar Petkoviqin dhe Besnik Bislimin, me synim finalizimin e planit të rendit të Marrëveshjes për normalizimin e marrëdhënieve.

Kjo marrëveshje është përgatitur në prag të Samitit të NATO-s në Vilnius, ku ndër të tjera është diskutuar edhe për çështjen e Kosovës. Paralajmërimet e NATO-s kanë ekzistuar praktikisht që nga fillimi i krizës, që nga 28 maji, kur NATO foli dhe bëri thirrje për deeskalim dhe kur shprehu gatishmërinë e saj për të ruajtur rendin dhe paqen në Kosovë, përmes pjesëmarrjes së saj në forcat e KFOR-it. Do të ishte e papranueshme që NATO të mbajë takimin e saj më të lartë derisa konfliktet në Kosovë vazhdojnë, pavarësisht nga intensiteti, sepse sigurisht që hedh hije mbi veprimet e NATO-s në zonën ku ajo është përgjegjëse për ruajtjen e rendit dhe paqes. Kjo është arsyeja pse të gjitha palët hoqën dorë nga sjellja që çon në konfrontim dhe ranë dakord për "deeskalimin". Marrëveshja e arritur është ende një zgjidhje kaq konstruktive dhe e pranueshme. Por në thelb kjo është vetëm një marrëveshje e përkohshme që nuk zgjidh çështjet themelore.

Nuk bëhet fjalë për tërheqjen e kësaj apo asaj përqindje të policëve të Kosovës, por për sjelljen e gjërave në gjendjen "status quo ante" - ashtu siç ishin para fillimit të krizës. Këtë e kanë të qartë edhe përfaqësuesit evropianë. I dërguari special i Gjermanisë për Ballkanin Perëndimor, Manuel Saracin, thotë se tërheqja e 25 për qind e policëve të Kosovës nga veriu është pozitive, por është vetëm një hap i vogël, i cili nuk ka përfunduar, sepse plani i Bashkimit Evropian për deeskalim nënkupton që nuk ka prani të policisë speciale në afërsi të ndërtesave komunale. Pra, ky hap nuk i plotëson kërkesat e Bashkimit Evropian. Ndërmjetësi gjerman Manuel Saracin thekson se Serbia duhet “të ndryshojë retorikën rreth Ohrit dhe ta zbatojë atë plotësisht”, ndërsa nga pala kosovare pritet “angazhimi në lidhje me Bashkësinë e Komunave Serbe”. "Për ne në bashkësinë ndërkombëtare, formimi i BKS është një çështje kyçe," tha Saracin për Radion dhe Televizionin Serb.

U deshën dy muaj për t'i dhënë fund fazës aktuale të krizës së Kosovës, kështu që është e qartë se do të nevojitet më shumë kohë për t'i dhënë fund krizës aktuale. Përfundimi i saj, siç ishte parashikuar, do të ishte mbajtja e zgjedhjeve në të cilat do të merrnin pjesë përfaqësues të serbëve në veri dhe të listës Srpska. Kësaj radhe, theksohet, përfaqësuesit serbë duhet të marrin pjesë në zgjedhje pa asnjë parakusht paraprak. Bëhet fjalë për eliminimin e shkaqeve që shkaktuan shpërthimin e kësaj krize, dhe bëhet fjalë për krijimin e Bashkësisë së Komunave Serbe. Mund të konstatohet se kuptimi i të gjitha këtyre krizave është një lëvizje e lehtë e kufirit, e cila përfundimisht duhet të çojë në kolapsin ose pamundësinë e zbatimit të Marrëveshjes së Brukselit në pjesën që ka të bëjë me Bashkësinë e Komunave Serbe. Sipas taktikave aktuale të përshkallëzimit, mund të mbështeteni tek të gjitha palët që duan të shuajnë zjarrin dhe t'i japin fund krizës në mënyrë më urgjente dhe se rivendosja e plotë e gjendjes së mëparshme do të jetë një çështje dytësore. Nëse arrini të lëvizni kufirin me gjysmë metri në secilën prej 10 krizave të tilla, rezultati nuk do të jetë i parëndësishëm apo i papërfillshëm. Në këto rrethana, sjellja agresive dhe kokëfortë mund të shpërblehet.

Ajo që e bën këtë marrëveshje, si dhe negociatat e zhvilluara në lidhje me të, shumë të meta është se lidhja e saj me krijimin e Bashkësisë së Komunave Serbe nuk është e dukshme. Krijimi i BKS-së nga këndvështrimi i Beogradit është absolutisht i nevojshëm për të diskutuar më tej në këtë raund të negociatave për normalizim, pjesë e të cilit është edhe Marrëveshja e Ohrit. Do të ishte krejtësisht e palogjikshme që Beogradi të zbatonte Marrëveshjen e Ohrit të rënë dakord 10 vjet pas marrëveshjes së parë për Bashkësinë e Komunave Serbe, pasi përfaqësuesit e Bashkimit Evropian pas kësaj krize mund të shohin shumë më qartë rolin e tyre dhe sekuencën e përmbushjes së detyrimeve kontraktuale me të cilat përballen. Prandaj, ka vetëm një rrugë që të çon përpara, ajo është rruga drejt krijimit të Bashkësisë së Komunave Serbe.