Analistët: Refuzimi i Prishtinës për të formuar BKS është rrezik për sigurinë e rajonit

Refuzimi kokëfortë i Prishtinës për të formuar Bashkësinë e Komunave Serbe (BKS) në përputhje me marrëveshjen e pranuar paraqet një rrezik potencial për sigurinë e të gjithë rajonit, thuhet në analizën e Demostatit për situatën në veri të Kosovës, me deklaratën se BKS tani mund të jetë çelësi i paqes, por edhe i konflikteve të reja, ndërsa bashkësia ndërkombëtare mban kufirin ku përfundon dialogu dhe fillojnë konfliktet.

Në tekstin ku thuhet se takimi i djeshëm i kryenegociatorëve të Beogradit dhe Prishtinës në Bruksel, i cili u fokusua në zbatimin e Marrëveshjes për Normalizimin e Marrëdhënieve dhe aneksit të saj, ka përfunduar pa asnjë rezultat, po ashtu thuhet se nevojiten përpjekje shtesë të bashkësisë ndërkombëtare, veçanërisht të SHBA-së, për të filluar procesin e zbatimit të Marrëveshjes.

Studiuesi i Demostatit Millomir Mandiq beson se situata aktuale mund të destabilizojë të gjithë rajonin dhe se nevojiten përpjekje shtesë nga SHBA për të zhbllokuar procesin e zbatimit të marrëveshjes, veçanërisht kur bëhet fjalë për Prishtinën dhe formimin e BKS.

“Unë pres që nëse Prishtina e përmbush obligimin e saj, ne mund të presim kthimin e serbëve në institucione dhe zbatimin më të shpejtë të obligimeve të tyre nga Beogradi. Pra, me të gjitha pengesat dhe vonesat aktuale, jam optimist se po shkojmë drejt zgjidhjes”, tha Mandiq.

Ai nënvizon se nëse nuk arrihet një lloj vetëqeverisje për serbët, si dhe mbrojtja e kishave dhe manastireve, vështirë se mund të sigurohet normalizimi, që është qëllimi i marrëveshjes Bruksel-Ohër.

Gazetari Millivoje Mihajlloviq thotë se refuzimi i Prishtinës për të formuar BKS-në mund të gjenerojë pakënaqësi shtesë tek serbët, se ka rreziqe më objektive të konfliktit në veri dhe se është më e rëndësishme që komuniteti ndërkombëtar të monitorojë situatën dhe të bëjë urgjencë, si dhe dy liderët, Aleksandar Vuçiq dhe Albin Kurti, janë të vetëdijshëm se çdo incident mund të kthehet në diçka të rëndë.

“Nëse qeveria e sapozgjedhur në veri, e cila nuk ka legjitimitet pasi serbët nuk morën pjesë në zgjedhjet lokale, do të fillonte të praktikonte rreptësi, do të mundte, me armiqësi të përjetshme etnike, për të shkaktuar pakënaqësi te serbët dhe konflikte”, thotë Mihajlloviq.

Ai shton se Beogradi zyrtar, i cili i ndihmon financiarisht serbët, mund të ndikojë në disponimin e tyre dhe të drejtojë veprimet e tyre.

Mihajlloviq kujton gjithashtu se policia në veri, ku ka shqiptarë, kryen represion të konsiderueshëm në zonat serbe, që mund të jetë edhe shkas për trazira.

Duke thënë se Prishtina ka pesë baza të reja policore në veri dhe patrullon në çdo hap, Mihajlloviqi thotë se edhe në mesin e shqiptarëve ka forca që rehatohen me ndonjë lloj konflikti apo trazira të kufizuara për të treguar se e kanë nën kontroll situatën.

"Ndoshta do t'u shkonte një minikonflikt për të treguar forcën e tyre," thotë Mihajlloviq dhe kujton se serbët nuk janë në institucione, në polici dhe në gjyqësor.

Duke folur për BKS-në, Mihajlloviq thekson se thelbi është se çfarë kompetencash do të kenë ata pasi shqiptarët dhe serbët kanë dy pikëpamje të kundërta që nuk përputhen në asgjë, madje as në emër. 

“Prishtina dëshiron që Bashkësia të jetë në nivelin e shoqatës së peshkatarëve, Beogradi dëshiron një institucion serioz që do të menaxhonte veriun e Kosovës dhe komunat në të cilat serbët përfaqësojnë shumicën”, thotë ai.

Po ashtu, kujton Mihajlloviq, Kurti i fitoi zgjedhjet me maksimën se Bashkësia nuk do të kalonte dhe pavarësisht presioneve, nëse e lejonte, do të humbiste një pjesë të elektoratit, që mund të jetë edhe një nga shkaqet e konfliktit.

"Një incident i rastësishëm mund të rritet në një valë dhune," tha Mihajlloviq.

Ai thekson se do të ishte humbje për Beogradin që të pajtohej me BKS-në me kompetenca më të vogla se ato të dakorduara në 2013 dhe 2015, sepse pritjet e serbëve në Kosovë dhe Metohi do të zhgënjeheshin, dhe shton se bashkësia ndërkombëtare nuk e ka marrë kurrë seriozisht historinë e Bashkësisë, sepse po ta kishte marrë, nuk do të rrinte në sirtar për dhjetë vjet.

Analisti politik Dushan Janjiq thekson se në Kosovë ka shumë rreziqe, por se arsyeja kryesore e shqetësimit është fakti se nuk ka vullnet politik për të arritur një marrëveshje, fillimisht për kthimin e serbëve në institucionet e Kosovës,  duke reduktuar kështu vakumin e sigurisë.

“Nuk ka punë politike, nuk ka vullnet politik dhe jam i shqetësuar gjithashtu që Quint-i po sillet jashtëzakonisht i qetë, edhe pse tani kemi parë disa shenja të para shqetësimi tek Lajçaku. Amerikanët vazhduan të premtonin se do të zgjidhej, megjithatë shoh se kanë pranuar edhe disa masa që nxisin pasigurinë dhe rrisin rrezikun e rritjes së konflikteve, siç janë zgjedhjet lokale”, ka deklaruar ai.

Janjiq thekson se në Kosovë ka një vakum sigurie, sepse shumica e serbëve janë larguar nga policia, ndërsa në veri ka një numër të madh të njësive speciale me shqiptarë, që është rrezik më vete.

Një nga qasjet është që Ballkani të mbahet ende i paqëndrueshëm dhe të përdoret si një skenë anësore, gjë që nuk e duan vetëm rusët, të cilët po punojnë intensivisht për këtë, por edhe individë nga strukturat politike të Gjermanisë, Italisë dhe Hungarisë, përfundon Janjiq.

Ai shton se nga ana tjetër, SHBA-të kanë interes të veçantë jo vetëm për normalizimin e marrëdhënieve në Kosovë dhe Metohi, por edhe për të stabilizuar situatën dhe për ta përfshirë disi Serbinë në sistemin e sigurisë.