Çelliq: Strategjia e Qeverisë së Serbisë është mesazh se nuk heq dorë nga kthimi i serbëve të zhvendosur në Kosovë

Me miratimin e Strategjisë për zgjidhjen e çështjes së refugjatëve dhe personave të zhvendosur brenda vendit për periudhën 2024-2030, Qeveria e Serbisë dërgoi mesazh politik se nuk heq dorë nga kthimi i të zhvendosurve, ka thënë për Kosovo online Dushko Çelliq, docenti në Fakultetin Juridik në Universitetin e Mitrovicës së Veriut. Ai gjithashtu theksoi se është e pamundur të zgjidhet kjo çështje pa ndërhyrje të konsiderueshme të bashkësisë ndërkombëtare.

“Nëse do ta interpretonim atë dokument, para së gjithash mund të themi se Serbia nuk heq dorë nga kthimi i serbëve në Kosovë dhe Metohi. Prandaj po dërgohet një mesazh politik se çështja është ende e hapur, se nuk është mbyllur dhe se do të bëhet gjithçka që një numër i konsiderueshëm i serbëve të kthehet në mënyrë të organizuar në territorin e Kosovës dhe Metohisë”, thekson Çelliq.

Çelliq ishte gjithashtu një nga ekspertët që mori pjesë në hartimin e një strategjie të ngjashme në fillim të viteve 2000, e cila u miratua nga ish-Jugosllavia.

Ai paralajmëron se sipas të dhënave të UNCHR-së në vitin 1999 nga Kosova janë larguar rreth 240 mijë persona dhe se kthimi në 25 vjet është reduktuar në nivelin e një gabimi statistikor, i cili nuk është regjistruar as në kornizën globale.

“Këtu, një çerek shekulli nga atëherë e deri më sot, numri i të kthyerve është në nivelin e një gabimi statistikor. Situata është pothuajse e njëjtë dhe më duket se është e paprecedentë kur bëhet fjalë për këtë problem globalisht - se një komunitet, një popull, në fakt dy të tretat e serbëve nga Kosova dhe Metohia, dhe një çerek shekulli pas dëbimit të tyre të dhunshëm, nuk u kthyen”, thotë Çelliq.

Ai rikujton se në dokumentin - Strategjia për kthimin e personave të zhvendosur në Kosovë, e cila është miratuar në vitin 2001, është arritur marrëveshje si në nivel ekspert, ashtu edhe në atë politik që kthimi të jetë i organizuar dhe masiv.

“Parimi bazë duhet të jetë që kthimi të jetë i organizuar dhe masiv, jo sporadik dhe jo i çorganizuar. Shpresoj që këtë herë një nga parimet bazë të strategjisë së qeverisë të jetë pikërisht ky”, beson Çelliq.

Ai paralajmëron se problemi kyç gjatë kthimeve të para sporadike të serbëve, gjatë viteve 2001 dhe 2002, pa marrë parasysh se në atë periudhë UNMIK-u kishte pushtetin ekzekutiv, pati rezistencë të fortë nga shqiptarët.

“Tani, kur Kosova shpalli të ashtuquajturën pavarësi të njëanshme pas vitit 2008, situata është edhe më e keqe në terren, dhe më duket se, kur bëhet fjalë për kthim pa një ndërhyrje të konsiderueshme të ndërkombëtarëve, nuk është e mundur”, thekson bashkëbiseduesi.

I pyetur nëse kjo do të thotë se kthimi i të zhvendosurve duhet të përfshijë pjesëmarrjen aktive të bashkësisë ndërkombëtare, Çeliq nuk ka asnjë shqetësim.

"Absolutisht. As atëherë, në vitin 2001, nuk mund të bëhej pa Unmikun. Për shkak të rezistencës së fortë, nuk kishte më kthim, por gjithçka erdhi në projektin 'shko-shih'. Prandaj, serbët e mërguar munden me përcjelljen e armatosur të UNMIK-ut ta shohin dhe ta vizitojnë pronën e tyre në çfarë gjendje është. Edhe atëherë, ka pasur rezistencë të fortë kur është fjala për këtë lloj projekti - 'shko-shih', e lëre më kur bëhet fjalë për një kthim të përhershëm dhe të qëndrueshëm", kujton Çelliq.

Ai paralajmëron se situata sot është edhe më e pafavorshme.

“Tani situata në terren është edhe më keq, për shkak të dhunës sistematike të ushtruar nga regjimi në Prishtinë dhe mungesës së dukshme të vullnetit politik që serbët të kthehen. Dhe kur është fjala për autoritetet në Prishtinë, dhe mua më duket se sigurisht mungon ai vullnet politik kur bëhet fjalë për organizatat ndërkombëtare. Asnjëri prej tyre në këtë kohë nuk flet për kthimin e serbëve në Kosovë e Metohi, edhe pse të gjithë betohen për Kosovën multietnike, edhe pse të gjithë e dinë se persekutimi ishte aq masiv sa që praktikisht ishte në prag të gjenocid”, specifikon Çelliq.

Ai beson se ideja origjinale e bashkësisë ndërkombëtare - kthimi i personave të zhvendosur në vendet nga janë larguar tani është absolutisht i pamundur dhe se zgjidhja e vetme është që serbët e zhvendosur të kthehen në ato zona të Kosovës ku serbët janë shumicë.

"Mbi 350 vendbanime janë spastruar etnikisht nga serbët që nga viti 1999." Në fillim, bashkësia ndërkombëtare këmbëngulte me këmbëngulje që kthimi të organizohej në vendin, siç thonë ata, të origjinës, në vendbanimin e fundit të personave të mërguar. Kjo, natyrisht, objektivisht nuk ishte e mundur atëherë, dhe aq më pak tani. Pra, është më realiste të pritet që kthimi të ndodhë në zonat ku serbët kanë mbijetuar”, beson Çelliq.

Ai i referohet në radhë të parë veriut të Kosovës, e më pas Kosovës qendrore, Luginës së Kosovës dhe në një masë më të vogël Luginës së Osojanit.

“Pra, që ata të mund të mbështeten në popullatën lokale serbe, sepse padyshim nuk mund të mbështeten në autoritetet lokale në Prishtinë. Është e qartë se ekziston një atmosferë që sistematikisht po nxehet dhe po prodhon intolerancë kur bëhet fjalë për popullatën vendase shqiptare ndaj serbëve”, përfundon Çelliq.