Gogiq: Ekzistojnë dallime thelbësore ndërmjet pozitës së serbëve në Kosovë dhe shqiptarëve në jug të Serbisë

Politologu Ognjen Gogiq, duke folur për vizitën e kongresmenëve amerikanë në Beograd, Prishtinë dhe Preshevë, vlerëson se pozita e serbëve në Kosovë dhe e shqiptarëve në Qarkun e Pçinjës nuk mund të barazohet plotësisht. Në të njëjtën kohë, ai thekson se delegacioni u udhëhoq nga kongresmeni Keith Self, i cili ka lidhje të forta me diasporën shqiptare, dhe se është e mundur që këto aktivitete të jenë pjesë e fushatës së tij zgjedhore.

“Kur ishin në Preshevë, ata diskutuan për të drejtat e shqiptarëve dhe një nga përfundimet ishte se mbështesin të drejta të barabarta për të gjitha komunitetet në rajon. Shtrohet pyetja nëse ekziston hapësirë për krahasim ndërmjet nevojës për respektimin e të drejtave të shqiptarëve në Preshevë, Bujanoc dhe Medvegjë dhe të drejtave të serbëve në Kosovë”, thotë Gogiq.

Bashkëbiseduesi ynë kujton se delegacioni amerikan, përkatësisht grupi i kongresmenëve, u udhëhoq nga kongresmeni republikan Keith Self.

“Bëhet fjalë për një person që dikur propozoi në Kongres një ligj për pozitën e shqiptarëve në komunat e jugut të Serbisë. Gjithashtu, së fundmi ai propozoi edhe një rezolutë për pranimin e Kosovës në NATO. Pra, kemi të bëjmë me një kongresmen që prej kohësh merret me çështjen shqiptare në Ballkan. Mund të thuhet se është i afërt me lobin shqiptar. Ai ka lidhje të forta me diasporën shqiptare në Shtetet e Bashkuara të Amerikës dhe është shumë e mundur që të llogarisë në mbështetjen e shqiptarëve për aktivitetet e tij politike dhe zgjedhore. Duke pasur parasysh se do të kandidojë sërish për Kongres, është e mundur që edhe këto aktivitete të jenë pjesë e fushatës së tij parazgjedhore”, thotë Gogiq.

Sa i përket pozitës së shqiptarëve në Preshevë, Bujanoc dhe Medvegjë, Gogiq thekson se prej vitesh ekziston një tendencë që pozita e shqiptarëve në këto komuna dhe ajo e serbëve në Kosovë të shihen paralelisht.

“Ekziston përpjekja që këto çështje të zgjidhen paralelisht, të vendoset një lloj simetrie dhe problemet të trajtohen si një paketë. Në këtë insistojnë autoritetet në Prishtinë, të cilat konsiderojnë se të drejtat që serbët i gëzojnë në Kosovë duhet t’u garantohen edhe shqiptarëve në jug të Serbisë. Komuniteti shqiptar pretendon se diskriminohet, se nuk është mjaftueshëm i përfaqësuar në institucione dhe se e drejta për përdorimin e gjuhës shqipe nuk respektohet në masën e duhur. Veçanërisht theksohet problemi i pasivizimit të adresave. Nga ana tjetër, autoritetet në Beograd shpesh theksojnë se një pjesë e problemeve është pasojë e faktit që shqiptarët nuk duan të marrin pjesë sa duhet në institucione dhe janë distancuar prej tyre. Prandaj mbetet pyetja se deri në çfarë mase kemi të bëjmë me diskriminim dhe deri në çfarë mase me largimin e komunitetit shqiptar nga institucionet”, thotë ai.

Gogiq nënvizon se është e padiskutueshme që ekzistojnë probleme të caktuara, por se nuk është e thjeshtë të krahasohen pozitat e komuniteteve të ndryshme.

“Në përgjithësi, në Ballkan nuk është e lehtë të jesh pjesëtar i një komuniteti pakicë dhe çdo komunitet problemet e veta i përjeton si më të mëdhatë”, vlerëson ai.

Megjithatë, ai konsideron se pozita e serbëve në Kosovë dhe e shqiptarëve në Qarkun e Pçinjës nuk mund të barazohet plotësisht.

“Ekzistojnë dallime të rëndësishme. Serbët në Kosovë, ashtu si edhe komunitetet e tjera, kanë kaluar përvojën e luftës, vuajtjeve, zhdukjeve, dëbimeve dhe traumave të thella shoqërore. Në jug të Serbisë ka pasur konflikt të armatosur, por ai nuk ka pasur përmasat e konfliktit në Kosovë dhe nuk ka sjellë aq shumë viktima njerëzore. Ky është dallimi i parë i madh ndërmjet këtyre dy përvojave. Së dyti, shqiptarët në Preshevë, Bujanoc dhe Medvegjë gjatë gjithë periudhës kanë qenë pjesë e sistemit institucional të Serbisë dhe janë mbështetur në këto institucione për dekada me radhë. Nuk ka pasur ndërprerje institucionale”, konsideron Gogiq.

Ai shton se serbët në Kosovë, pas vitit 1999, janë përballur me përshtatjen ndaj institucioneve të reja.

“Nga ana tjetër, serbët në Kosovë pas vitit 1999, e veçanërisht pas shpalljes së pavarësisë së Kosovës në vitin 2008, janë përballur me nevojën për t’u përshtatur me institucione të reja dhe me një rend të ri institucional. Për më tepër, bëhet fjalë për institucione që ende përballen me sfida të shumta sa i përket ofrimit efikas të shërbimeve për qytetarët, përfshirë edhe komunitetet pakicë. Për këtë arsye, dobësia institucionale është një nga elementet që e dallon pozitën e serbëve në Kosovë nga ajo e shqiptarëve në jug të Serbisë”, thotë ai.

Në fund, Gogiq thekson se shqiptarët në Preshevë, Bujanoc dhe Medvegjë kanë qasje në disa mekanizma ndërkombëtarë për mbrojtjen e të drejtave, të cilët nuk janë në dispozicion të serbëve në Kosovë.

“Serbia është anëtare e Këshillit të Evropës, gjë që u mundëson qytetarëve qasje në instrumente të caktuara ndërkombëtare për mbrojtjen e të drejtave të njeriut. Gjithashtu ekzistojnë edhe mekanizma të tjerë në kuadër të organizatave ndërkombëtare të cilave mund t’u drejtohen. Për këtë arsye, shqiptarët kanë më shumë mundësi që problemet e tyre t’i paraqesin para forumeve ndërkombëtare sesa serbët në Kosovë. Këto janë disa nga rrethanat që krijojnë një dallim të rëndësishëm ndërmjet pozitës së këtyre dy komuniteteve”, përfundoi Gogiq.