Marseniq: Prishtina pengoi kthimin e të zhvendosurve, rasti i Danica Gashiqit nuk është i vetmi

Prishtina e ka bërë plotësisht të pamundur kthimin e të shpërngulurve, ndërsa komuniteti ndërkombëtar e injoron plotësisht intolerancën e përgjithshme dhe mungesën e vulnetit për kthimin e serbëve në Kosovë, tha sociologia Marija Marseniq nga Instituti për Studime Evropiane, duke thënë se këtë më së miri e tregon rasti i fundit i gjuajtjes me gurë të banesës së të kthyeres Danica Gashiq nga Gjakova.

“Është e nevojshme të sigurohet që të kthyerit të mbrohen nga diskriminimi, të kenë pjesëmarrje të plotë në jetën publike, akses në shërbimet publike, mbrojtje sociale, liri të lëvizjes...Dhe ne shohim se kampionët e demokracisë, siç duan ta quajnë veten të ashtuquajturat autoritete të Kosovës, e kanë bërë këtë absolutisht të pamundur. Është gjithashtu e rëndësishme të theksohet se në të gjitha raportet komuniteti ndërkombëtar thjesht nuk e përmend këtë çështje, një nga krizat më të gjata të refugjatëve, ose e përmend atë si pjesë të disa shënimeve anësore, duke injoruar plotësisht dhe duke mos folur për intolerancën e përgjithshme dhe mungesën e vulnetit për kthimin e serbëve në Kosovë dhe Metohi”, ka deklaruar Marseniq për Kosovo online.

Duke komentuar Strategjinë për zgjidhjen e çështjes së refugjatëve dhe personave të zhvendosur brenda vendit për periudhën 2024-2030 të Qeverisë së Serbisë, Marseniq thotë se kthimi është i mundur vetëm në zonat në Kosovë ku serbët janë shumicë e popullsisë.

“Shansat më të mëdha për kthim janë në veri të Kosovës dhe Metohisë, në katër komunat serbe: Mitrovica e Veriut, Zveçan, Leposaviq dhe Zubin Potok. Natyrisht, këty janë edhe Graçanica, Shtërpca, Hoça e Madhe dhe Rahoveci ku janë ndërtuar dhe formuar komunitete serbe, sepse ato zona, përveçse janë kompakte etnikisht, janë edhe relativisht të sigurta për të jetuar”, beson ajo.

Ajo është e bindur se kthimi në pjesët tjera të Kosovës është absolutisht i pamundur.

“Kthimi në pjesët tjera të Kosovës si në Ferizaj, Gjakovë, Pejë, Prishtinë dhe në viset tjera me shumicë shqiptare do të ishte absolutisht i pamundur, sepse njerëzit do të përballeshin me kërcënime serioze të sigurisë, por edhe me probleme shumë të mëdha dhe të vështira ligjore dhe administrative”, thekson Marseniq.

Ajo shpjegon se kthimi në mjedisin shumicë serbe nënkupton përmbushjen e një sërë parakushtesh.

“Kushtet për kthimin e serbëve të zhvendosur me forcë në Kosovë dhe Metohi janë të këqija. Teorikisht, duhet të plotësohen një sërë parakushtesh, si stabiliteti i sigurisë, mbështetja institucionale, çështjet pronësore, zvogëlimi i tensioneve etnike dhe të ngjashme, në mënyrë që e gjithë kjo të jetë e realizueshme në praktikë”, thotë Marseniq.

Ajo paralajmëron se dëshmia më e mirë për këtë është incidenti i fundit – vrasja me gurë e banesës së të vetmes serbe të kthyer në Gjakovë, Dragica Gashiq, që ndodhi një natë para lavdisë së saj – Dita e Shën Mihail Kryeengjëllit.

Marseniq thotë se Gasiqi që nga fillimi është përballur me probleme serioze.

“Ashtu si frikësimi, plaçkitja e shtëpisë, rrëmimi, pamundësia për të blerë ushqime bazë në Gjakovë, sepse shqiptarët thjesht nuk donin t'ia shisnin asaj, kështu që ajo furnizohej me ushqime bazë nga pjesa veriore e Kosovës dhe Metohisë. Shohim që edhe pas tre vitesh nga kthimi i saj, procesi i kthimit është shumë i ngadaltë dhe shumë i ndërlikuar. Kemi edhe një sërë shembujsh të tjerë ku janë thyer shtëpitë serbe kur pronarët e atyre shtëpive ishin rrugës. Ata u përballën me grabitje dhe plaçkitje dhe kjo u dërgon atyre një mesazh të qartë se nuk duhet të kthehen dhe se është e rrezikshme të kthehen në vatrat e tyre”, paralajmëron Marseniq.

Ajo thekson se të kthyerit në fshatrat Lubozhdë dhe Dubravë kanë pasur probleme të ngjashme, ku kanë gjetur mbishkrime të UÇK-së dhe të ngjashme.

“Pra, ne shohim se i gjithë ky proces është i mbushur me probleme sistematike që i dekurajojnë serbët që të kthehen në Kosovë dhe Metohi”, nënvizon ajo.

Si një problem tjetër madhor, ajo përmend faktin se serbët nuk do të mund të kthehen në atdheun e tyre sepse pronat e tyre ose u uzurpuan ose u shkatërruan, dhe se ata që vendosin të kthehen rrezikohen të përballen me akuza për krime lufte.

“Ne e dimë se shumica e pronës serbe është poseduar, uzurpuar dhe shkatërruar ilegalisht. Ndaj në një numër të madh të rasteve u dogjën shtëpi, u konfiskuan tokat në mënyrë të paligjshme, banesat u liheshin të tretëve... Një problem tjetër shumë i rëndësishëm është se serbët të cilët pas një kohe të gjatë vendosin të kthehen në Kosovë dhe Metohi dhe të zgjidhin çështjen e pronës përballen me aktakuza për krime lufte”, paralajmëron Marseniq.