Radojkoviq: NATO bombardimi i Jugosllavisë hapi llambën nga e cila iku shpirti

NATO bombardimi i Jugosllavisë, i kryer pa pëlqimin e Këshillit të Sigurimit të Kombeve të Bashkuara, shënoi një ndërprerje me praktikën e mëparshme të bashkësisë ndërkombëtare dhe një ndryshim në marrëdhëniet ndërkombëtare, duke hapur, në të njëjtën kohë, llambën nga e cila doli shpirti, thotë historiani Stefan Radojkoviq, me rastin e 25 vjetorit të fillimit të sulmit në RFJ.

Radojkoviq për Kosovo online gjithashtu thekson se në Kosovë, një çerek shekulli më vonë, ekziston vetëm një “demokraci fasade” që nuk ka përmbushur asnjë nga ato që ishte planifikuar para ndërhyrjes së NATO-s.

"Bombardimi ishte një hyrje në botën unipolare të marrëdhënieve ndërkombëtare të dominuara nga SHBA me aleatët dhe partnerët e saj. Në veçanti, bombardimet e NATO-s sipas 'kodit të forcës së përbashkët' shënuan një thyerje me praktikën e mëparshme të komunitetit ndërkombëtar - që të tilla Ndërhyrjet kërkojnë miratimin e Këshillit të Sigurimit të Kombeve të Bashkuara”, theksoi Radojkoviq.

Ai rikujton se vendet e NATO-s u përpoqën të përdorin pjesët e Kartës së OKB-së që, në parim, u jepnin të drejtën për të ndërhyrë, duke pasur parasysh se, sipas perceptimit të tyre, të drejtat e njeriut ishin shkelur në konfliktin ndërmjet autoriteteve juridike të RFJ dhe organizata terroriste UÇK.

"Ajo shënoi një ndryshim në marrëdhëniet ndërkombëtare, dhe nga ana tjetër hapi llambën nga e cila iku fryma e ndërhyrjeve ndërkombëtare në ato rajone që ata i konsiderojnë jodemokratike, ku besonin se po shkeleshin të drejtat e njeriut”, vëren Radojkoviq.

Ai shton se pikërisht për këtë disa teoricienë në fushën e marrëdhënieve ndërkombëtare shpesh herë e kanë marrë Kosovën si pikënisje për ndërhyrjet e mëvonshme në Afganistan dhe Irak, nën sloganin e luftës kundër terrorizmit.

"Synimi ishte i njëjtë për të parandaluar shkeljet masive të të drejtave të njeriut, por nga ana tjetër, për të kryer inxhinieri sociale të atyre shoqërive, për të krijuar shoqëri social-liberale të modeluara sipas shoqërive të Evropës Perëndimore dhe SHBA-ve, siç e quanin veten“, thotë Radojkoviq.

Ai thekson se është një nga sekuencat që paralajmëroi atë që do të vinte nga ai moment dhe ishte paradigma dominuese deri në vitin 2016.

"Besohet se janë bërë plane gjatë gjithë vitit 1998, nëse do të ketë ndërhyrje - si të intervenohet, ka qenë para së gjithash një fushatë ajrore, bombardim nga ajri me veprim të njëkohshëm dhe të koordinuar nga organizatat terroriste, si në KdheM si dhe nga territori i Shqipërisë, të cilat u përpoq të hynte në territorin e Kosovës dhe Metohisë përmes Bjeshkve të Nemura. Ne absolutisht nuk i kemi të gjitha njohuritë për atë moment të fillimit të planifikimit, por e dimë se brenda Departamentit të Shtetit dhe Pentagonit ka pasur plane se si duhet të duket ajo ndërhyrje dhe si duhet të duket ndërtimi i shoqërive pas konfliktit pas ndërhyrjes”, tha Radojkoviq dhe shtoi se kjo është botuar edhe në librin “Kërkimi i paqes së qëndrueshme” të shkruar nga njerëz që ishin në terren si pjesë e misionit të UNMIK-ut.

Ai shpjegon se një grup tjetër autorësh, i cili ishte pjesë e UNMIK-ut, beson se ky mision dështoi dhe se ajo që u shpall si qëllim - një shoqëri multietnike dhe multikulturore e ndërtuar mbi parimet e demokracisë liberale dhe nacionalizmit qytetar - nuk ndodhi.

"Kosova është në fakt një demokraci e fasadës, në thelb nuk është bërë asgjë. Dhe ajo fasadë e demokracisë liberale është e vetmja gjë që ekziston. Standardet që janë vendosur nuk janë arritur", tha Radojkoviq.

Në mbështetje të kësaj, thotë ai, fakti që pas pogromit të marsit më shumë se dy të tretat e standardeve që kërkoheshin nga institucionet e përkohshme në Kosovë u hoqën nga lista e kërkesave.

Radojkoviq është i qartë - misioni i UNMIK-ut dështoi, misioni i EULEX-it – edhe më shumë.

"Në Prishtinë, ne kemi një mimikë të institucioneve liberal-demokratike që është mjaft e mirë në konstelacione ndërkombëtare si kjo për të qëndruar dhe për të thënë se disa standarde janë përmbushur," tha ai.

Nga ana tjetër, tregon se Beogradi dhe Serbia janë në një situatë të palakmueshme, veçanërisht me shtrëngimin e marrëdhënieve në Lindjen e Mesme dhe Ukrainë.

"Beogradi po përpiqet të ruajë parimet e respektimit të së drejtës ndërkombëtare, Rezolutën 1244 të Këshillit të Sigurimit të OKB-së, se ajo vlen për të gjithë ose se nuk vlen për askënd. Një shembull konkret është Ukraina, një rast në të cilin ajo kërkon respektimin sovranitetit të saj dhe integriteti territorial para vitit 2014. Nëse ky është një parim, i cili është në përputhje me të gjitha aktet ndërkombëtare, atëherë duhet të jetë i vlefshëm për të gjithë aktorët”, tha Radojkoviq.