Radosavljeviq: Ligjet e reja të Kurtit janë edhe më të rrezikshme se heqja e dinarit, qytetarët janë të frikësuar pa përgjigje të qarta

Drejtoresha ekzekutive e Iniciativës së Re Sociale, Jovana Radosavljeviq, tha për RTS-së se ligji i ri për të huajt do të prekë më shumë njerëzit që jetojnë në Kosovë, që nuk kanë dokumente të Kosovës, midis tyre punëtorët dhe studentët brenda sistemit serb të arsimit dhe shëndetësisë. Ai shton se mbetet e paqartë se cili do të jetë statusi i atyre që vijnë nga Serbia qendrore.

Sipas ligjit për të huajt, të gjithë personat që nuk kanë shtetësi të Kosovës konsiderohen të huaj dhe janë të detyruar të raportojnë qëndrimin e tyre në policinë e Kosovës, ndërsa ligji për automjetet parashikon ndalimin e drejtimit të një automjeti me autorizim, nëse shoferi nuk banon në vendin ku është regjistruar automjeti.

Zbatimi i rregulloreve të Prishtinës është shtyrë disa herë, por, sipas Jovana Radosavljeviq, drejtoreshës ekzekutive të Iniciativës së Re Sociale, aktualisht nuk ka indikacione realiste se afatet do të shtyhen përsëri.

"Siç qëndrojnë gjërat tani, ka shumë të ngjarë që të zbatohet nga 15 marsi, me mundësinë e zgjidhjes së disa vështirësive teknike në proces", tha Radosavljeviq për RTS.

Radosavljeviq thekson se më të prekurit janë njerëzit që jetojnë në Kosovë, por nuk kanë dokumente të Kosovës, ndër të cilët janë punëtorët dhe studentët brenda sistemit serb të arsimit dhe shëndetësisë.

"Këto rregullore hapin më shumë pyetje sesa japin përgjigje, dhe pasojat e tyre janë më të gjera edhe sesa ndalimi i përdorimit të dinarëve", paralajmëron ajo.

Sipas saj, zbatimi i ligjit mund të ketë një ndikim të drejtpërdrejtë dhe negativ në funksionimin e shëndetësisë dhe arsimit brenda sistemit serb në Kosovë.

Ajo thekson se këta dy sektorë, si mbështetësit e fundit institucionalë të komunitetit serb, mund të jenë më të kërcënuarit.

Universiteti në Mitrovicën e Veriut është ndër më të prekurit

Një shqetësim i veçantë lidhet me Universitetin e Prishtines me selinë e tij të përkohshme në Mitrovicën e Veriut, i cili nuk është i akredituar në sistemin e Kosovës.

Në të njëjtën kohë, afati për paraqitjen e kërkesave për verifikimin e diplomave të marra brenda sistemit arsimor serb skadon më 15 mars, gjë që e ndërlikon më tej pozicionin e studentëve dhe punonjësve.

Procedura për aplikimin për qëndrim në Kosovë është aktivizuar zyrtarisht tashmë, por mbetet e paqartë se si do të zbatohet për punëtorët dhe studentët që janë të angazhuar në institucione që nuk njihen nga autoritetet e Kosovës.

"Pyetja kryesore është nëse njerëzit që punojnë dhe studiojnë në institucionet e sistemit serb do të jenë në gjendje të marrin leje qëndrimi dhe pune", thekson Radosavljeviq.

Sipas njoftimeve të mëparshme, kategori të caktuara mund të përjashtohen nga zbatimi i ligjit, siç janë personat me dokumente serbe në qytete në Kosovë ose ata që kanë lidhje familjare.

Megjithatë, fati i njerëzve që vijnë nga Serbia qendrore dhe nuk kanë dokumentacion të tillë është ende i pasigurt.

Autorizimet ndërkombëtare të automjeteve nuk janë më të vlefshme

Nëse ka një zbatim të rreptë të ligjit, ata që nuk e regjistrojnë qëndrimin e tyre mund të përballen me gjoba, por edhe me masa shumë më të rënda.

"Ekziston një rrezik real i deportimit dhe madje edhe ndalimi i hyrjes në Kosovë", paralajmëron Radosavljeviq.

Një numër i madh automjetesh në Kosovë janë ende të regjistruara me targa nga Serbia qendrore, megjithëse disa nga automjetet në periudhën e mëparshme kaluan në regjistrime të Kosovës.

Shumë qytetarë përdorin automjete të regjistruara në emër të anëtarëve të familjes ose miqve, gjë që i vë më tej në rrezik nga kufizimet e reja.

"Automjetet me targa serbe trajtohen si të huaja dhe autorizimet ndërkombëtare nuk do të jenë më të dobishme", thotë Radosavljeviq.

Ajo shton se ka indikacione se procesi i riregjistrimit mund të rihapet, por pa informacion të qartë rreth kushteve.

Integrimi si një temë politike kontraverse

Njoftimet për integrimin e shëndetësisë dhe arsimit më 15 mars shkaktuan shqetësim shtesë publik.

Radosavljeviq thekson se ky është një proces politik që duhet të zgjidhet brenda kornizës së dialogut të Brukselit.

"Zbatimi i ligjit për të huajt dhe integrimi i kujdesit shëndetësor dhe arsimit janë dy procese krejtësisht të ndryshme dhe nuk duhet të përzihen", thekson Radosavljeviq.

Sipas saj, lëvizjet e njëanshme të Prishtines nuk janë në frymën e dialogut dhe nuk mund të çojnë në një zgjidhje të qëndrueshme.

Ajo kujton se Kosova, përveç atij politik, nuk ka kapacitet financiar për integrimin e këtyre dy sektorëve, gjë që mund të shihet përmes njoftimeve të buxhetit vjetor.

Siç pohon ai, nuk është e sigurt nëse buxheti parashikon edhe linja për procese të tilla.

Radosavljeviq beson se është shumë më e saktë të flitet për legalizim, dhe jo për integrimin e institucioneve serbe.

Ajo gjithashtu kujton se projektstatuti i Unionit të Komunave Serbe nga viti 2023 parashikon një rrjet të pavarur arsimor dhe shëndetësor, të financuar nga Serbia.

Verifikimi i diplomave pa garanci

Procesi i verifikimit të diplomës, megjithëse formalisht mundëson marrjen e licencave të punës, nuk garanton punësim në sistemin e Kosovës.

"Verifikimi i diplomave nuk do të thotë integrim automatik", thekson Radosavljeviq.

Ajo paralajmëron se ky proces mund të shërbejë si bazë për kontrolle dhe presion të shtuar mbi institucionet e sistemit serb.

"Ekziston frika se inspektimet do të përdoren si mekanizëm presioni", thotë ajo.

Bashkëbiseduesja e Programit të Mëngjesit vlerëson se 15 Marsi tashmë perceptohet nga publiku si "Dita-D", sepse shumë procese përfundojnë ose fillojnë në atë datë.

Qytetarët, siç thekson ajo, jetojnë në frikë dhe pasiguri, pa përgjigje të qarta se çfarë i pret pasi ligji të hyjë në fuqi.

Radosavljeviq thekson se përgjigjet e këtyre pyetjeve janë në nivelin e Beogradit zyrtar, Prishtines dhe bashkësisë ndërkombëtare.

Drejtoresha ekzekutiv i Iniciativës së Re Sociale arrin në përfundimin se publiku duhet të informohet në kohën e duhur për të gjitha aktivitetet diplomatike që po zhvillohen me qëllim uljen e pasigurisë dhe frikës tek qytetarët.