Mojanoski: Islami radikal është gjithashtu subjekt i njerëzve të respektuar nga Maqedonia e Veriut

Profesori universitar nga Shkupi, Cane Mojanoski, thotë se radikalizimi i islamit në Ballkan ekziston prej shumë vitesh dhe se ai është i lidhur kryesisht me grupet e margjinalizuara dhe sociale që janë të pakënaqur me sistemin politik, por se procesi i radikalizimit është gjithashtu subjekt i njerëzve të klasave më të larta ose të pasura. Këtë e dëshmuan edhe sulmet terroriste në Evropë në të cilat ishin përfshirë edhe “njerëz me reputacion” nga Maqedonia.

Mojanski thekson se para së gjithash është e nevojshme të bëhet dallimi midis Islamit si fe dhe Islamit që promovon një sërë vlerash dhe abuzimin e tij për qëllime politike dhe ideologjike.

“Ky quhet islam politik dhe ka qenë prezent në Ballkan për një kohë të gjatë, dhe më domethënës pas aksioneve ushtarake në BeH, kur një grup i rekrutuar nga vendet arabe dhe të tjera myslimane qëndroi në atë vend për të jetuar. Në literaturë ka të dhëna se sipas Marrëveshjes së Dejtonit, një pjesë e mirë e tyre janë shkëputur ose shpërngulur në zonat e ish-Jugosllavisë dhe Shqipërisë, ku jeton kryesisht popullata myslimane. Duke pasur parasysh se në Ballkan, si rezultat i kontekstit të ndryshëm etnik dhe veçanërisht fetar në të cilin ndodhet popullsia, jeton një grup i konsiderueshëm myslimanësh, mbi këtë bazë është një nga grupet e rrezikut që mund të keqpërdoret për qëllime të radikalizmit islamik”, thotë bashkëbiseduesi ynë.

Qëllimet e radikalizmit islamik zakonisht lidhen me xhihadin global, i cili, shpjegon ai, pak a shumë synon çdo gjë që nuk është myslimane dhe bën thirrje për luftë të shenjtë. Ata qëndrojnë për sundimin e vlerave islame në të gjithë botën dhe tregojnë se nuk ka dallime në identitetin e termit mysliman dhe etni.

“Diçka e ngjashme me konceptin hebre, në të cilin ka uniformitet mes termit mysliman, i cili është edhe angazhim fetar edhe kombëtar. Nga këtu, do të thotë se abuzimi i Islamit për qëllime politike dhe imponimi i tij si paradigmë për grupimin dhe nxitjen e individëve për të kryer veprime të caktuara të dhunshme kundër jomuslimanëve dhe popullatave të tjera është një nga rreziqet dhe zonat e rrezikut që imponohet në mesin e popullsia e zonës së Ballkanit. Pra, Bosnja dhe Hercegovina, Mali i Zi, Sanxhaku - Serbia, Kosova...” thotë Mojanoski.

Ai shpreh shpresën se në BE, por edhe në këto rajone do të punohet për të afirmuar përvojat që ka Islami dhe jeta islame në Ballkan, ku siç thotë ai njihet i ashtuquajturi islam evropian.

“Në të, ekziston një nivel më i lartë i tolerancës mes myslimanëve, të krishterëve dhe hebrenjve dhe shpresoj që ky model apo bashkëjetesë kulturore që manifestohet apo praktikohet në Ballkan, do të bëhet model sjelljeje për të gjithë myslimanët në Ballkan”, thotë ai.

I pyetur se ku janë bastionet e tyre më të forta në rajon, ai thotë se ka analiza që tregojnë se Shqipëria ishte një “Mekë” për një numër të konsiderueshëm të radikalëve islamikë në periudha të caktuara kohore dhe më pas Kosova në fillim të shekullit të 21-të.

“Disa analiza përmendin Sanxhakun, veçanërisht Bosnjë-Hercegovinën. Në transmetimet që transmetohen publikisht përmenden qendra të veçanta si Gornja Maoça, ku ka një numër të konsiderueshëm të njerëzve që e praktikojnë”, thotë profesori nga Shkupi.

Duke folur për Maqedoninë e Veriut, ai tregon se në vitin 2015, një grup prej dhjetë luftëtarësh islamikë u shtyp në këtë vend dhe se në dhjetëra apo më shumë vitet e fundit, rreth 140 qytetarë të Maqedonisë kanë marrë pjesë në forma të ndryshme konflikti në Lindjen e Mesme.

“Prej tyre, 68 janë kthyer në Maqedoni, 38 kanë vdekur. Në vitin 2020, shtatë shtetas të cilët ishin ndaluar në Siri dhe u sollën para autoriteteve të tyre gjyqësore u kthyen. Një anëtar i këtyre grupeve të radikalizuara u kthye nga Turqia në vitin 2021 dhe filloi një gjyq. Në të njëjtin vit u shtyp një grup terrorist prej tre anëtarësh që vepronte nga pozicioni i radikalizmit islamik. “Atë vit u kthyen 23 persona, nga të cilët katër burra, pesë gra dhe 14 fëmijë, të cilët ishin në territorin e Sirisë dhe Irakut”, thotë ai.

Ai nënvizon se bastionet kryesore janë në fakt ato vende ku nuk ka angazhim të mjaftueshëm ndaj komunitetit shoqëror dhe organizatave fetare dhe lejojnë depërtimin e strukturave dhe individëve që keqpërdorin Islamin dhe mësimet islame për qëllime politike.

“Këto mjedise kanë të bëjnë kryesisht me mangësi socio-ekonomike dhe mangësi të tjera, por në thelb bëhet fjalë për mungesën e përkujdesjes dhe orientimit më të gjerë shoqëror drejt zvogëlimit të kushteve dhe supozimeve për radikalizimin e individëve dhe grupeve në ato zona”, vlerëson Mojanoski.

Ai thekson se në literaturë ose në përgjithësi në praktikë mund të konstatohet se njerëzit më të varfër dhe të paarsimuar janë më të ndjeshëm ndaj radikalizimit, por se disa veprime të kryera nga dëshmorët ose "dëshmorët e besimit" tregojnë se ata në të vërtetë nuk i përkasin grupeve të varfëra.

“Në mesin e tyre do të përmendim Blerim Heta, i cili më 24 mars 2014 kreu një sulm vetëvrasës në Bagdad dhe vrau 52 persona. Ai është me origjinë nga Kosova, nga Ferizaj dhe nuk i përket të varfërve. Nëse ndjekim mediat, përmenden disa të rinj të radikalizuar me origjinë maqedonase, janë njerëz të respektuar në Maqedoni. Radikalizimi lidhet kryesisht me ato grupe shoqërore që janë të pakënaqur me sistemin politik, me arsim të dobët, të cilët janë të diskriminuar, por procesi i radikalizimit i nënshtrohet edhe personave që i përkasin shtresave të larta apo të pasura, të cilët shpesh priren të kryejnë akte të caktuara të dhunshme si pasojë e nevojës për afirmim personal etj, thotë profesori.

Ai shpjegon se psikologët bëjnë analiza të sjelljes së individëve që i përkasin këtyre grupeve radikale dhe më së shpeshti karakteristikat e tyre lidhen me vetëpromovimin, vetëvlerësimin ose në përgjithësi me gjëra që shprehin pak a shumë një prirje drejt formave autoritare të sjelljes. drejt zvogëlimit të distancës kritike apo qëndrimit kritik ndaj gjërave.

“Ai profil nuk mund të reduktohet në dy elementë dhe është shumë kompleks, sepse numri i individëve që radikalizohen është i konsiderueshëm dhe sepse ekzekutimi i një veprimi shpesh nuk përfshin elemente racionale, momente racionale që janë dominuese për kryerjen e një veprimi të caktuar dhe vendim. Në fakt është një lloj sjelljeje që mund ta hasësh edhe në fusha të tjera, por këtu bëhet fjalë për frymëzim nga pikëpamjet e vlerave islame, pra abuzimi me vlerat islame”, përfundon ai.