Konferenca për vuajtjet e romëve në Kosovë: Eksodi që ende vazhdon

As pas 26 vitesh nga përfundimi i luftës në Kosovë nuk ka të dhëna të sakta se sa romë janë vrarë në vitin 1999, por edhe në vitet pasuese, ndërsa këto krime nuk kanë epilog gjyqësor. Kosovën e kanë braktisur atëherë midis 120.000 dhe 150.000 romë dhe një numër shumë i vogël prej tyre është kthyer. Aktualisht, ata përballen me një eksod të heshtur dhe me pamundësinë për të realizuar të drejtat elementare të njeriut, u tha në konferencën për vuajtjet e romëve gjatë konfliktit në Kosovë më 1999, e cila u mbajt sot në Beograd.

Kryetari i Komisionit për Personat e Zhdukur të Qeverisë së Serbisë, Velko Odalloviq, theksoi se romët kanë përjetuar një eksod më 1999, por edhe në vitet pasuese.

„Ky eksod vazhdon edhe sot. Ato vuajtje në territorin e Kosovës dhe Metohisë, për fat të keq, dëshmojnë se komuniteti rom nuk është mbrojtur dhe as nuk është ruajtur. Madje, përkundrazi, ata janë lënë haptazi si shënjestër e ashtuquajturës UÇK, e cila edhe tek ata ka parë një problem. Romët kanë vuajtur në të njëjtën mënyrë si edhe serbët dhe komunitetet e tjera jo-shqiptare. Por edhe një pjesë e shqiptarëve ka vuajtur, sepse janë identifikuar si dikush që nuk i përshtatet qëllimeve të tyre“, deklaroi Odalloviq, duke shtuar se ende ka një numër të konsiderueshëm romësh që konsiderohen të zhdukur.

Ministri për të Drejtat e Njeriut dhe të Pakicave dhe për Dialog Shoqëror, Demo Berisha, deklaroi se romët, së bashku me komunitetin serb në Kosovë, janë aktualisht popullata më e rrezikuar.

„Jam shumë mirë i informuar për të gjitha vështirësitë që e kanë goditur popullatën rome atëherë dhe për atë me të cilën përballen sot. Nuk mundemi në asnjë mënyrë të harrojmë as pjesën e popullatës rome që ende jeton në Kosovë, sepse edhe ata, përkrah popullit serb që është më i rrezikuari, ndodhen në një pozitë jashtëzakonisht të vështirë. Atyre u duhet ndihma dhe përkrahja e Qeverisë së Serbisë dhe do ta marrin atë“, tha Berisha.

Kryetari i Qendrës për Edukimin e Romëve dhe Komuniteteve Etnike, Luan Koko, deklaroi për Kosovo online se qëllimi thelbësor i konferencës për vuajtjet e romëve në Kosovë më 1999 është të theksohet fati i të vrarëve, të rrëmbyerve dhe të zhdukurve.

„Për fat të keq, as pas 26 vitesh nuk e dimë sa romë kanë humbur jetën. Më shumë se 120.000 romë e kanë braktisur Kosovën dhe më shumë se 80 për qind e atyre njerëzve tani gjenden në Perëndim“, tha Koko.

Ai shtoi se frika dhe dëshpërimi ende mbretërojnë brenda këtij komuniteti.

„Tani për ne është më e rëndësishmja që ta ndërpresim atë ‘heshtje të zhurmshme’, të ngrihemi në emër të viktimave të pafajshme që kanë vuajtur vetëm sepse ishin romë“, theksoi Koko.

Ai shton se sot situata e vitit 1999 po përsëritet.

"Ne shohim se çfarë po përjeton sot komuniteti serb që mbeti në Kosovë. Pjesën tjetër të një fati kaq tragjik e ndau edhe komuniteti rom", saktësoi ai.

Gazetari i Politikës, Zhelko Shajn, thekson se romët përjetuan një gjenocid kulturor në Kosovë në vitin 1999, për të cilin Perëndimi ende hesht.

"Është një çështje dytësore për ta dhe nuk u pyet në një mënyrë të caktuar cilësore. Si pjesë e asaj heshtjeje, po marrim gjithnjë e më shumë nga ky gjenocid kulturor që po ndodh në të gjitha drejtimet, dhe mbi të gjitha në nivelin politik", tha Shajn.

Ai shtoi se "spastrimi etnik" i Kosovës po kryhet gjithashtu në të njëjtën kohë.

"Në këtë kontekst, kemi një numër të madh emigrimi të romëve, së bashku me një numër të madh emigrimi të sllavëve, serbëve, themelet e kulturës shpirtërore dhe laike të të cilëve u hodhën pikërisht atje", theksoi Shajn dhe shtoi se romët sot po përjetojnë fatin që përjetuan në Luftën e Dytë Botërore.

Presidenti i Shoqatës së Qendrës Rome të Gjermanisë, Kenan Emini, thekson se në vitin 1999, romët në Kosovë përjetuan eksodin më të madh pas Luftës së Dytë Botërore.

"Ishte një katastrofë sepse 150,000 romë u dëbuan nga Kosova dhe tani janë shpërndarë. Ne humbëm vatër tonë, dhe kjo është e lidhur edhe me kulturën, identitetin tonë", thekson Emini.

Ai kujton se në vendet perëndimore romët nuk u njohën kurrë si refugjatë dhe paralajmëron se Evropa ende hesht për pogromin e romëve.

"Nuk ka interes të madh në Perëndim. Vendet e NATO-s ishin të përfshira në gjithçka dhe nuk është në avantazhin e tyre të flasin për këtë. Por kjo është arsyeja pse jemi këtu, komuna rome, dhe është shumë e rëndësishme që kjo të flitet jo vetëm në Serbi, por edhe në diasporë", theksoi Emini.
Sipërmarrësi nga Ferizaj që jeton në Gjermani, Vllado Vuçkoviq, thekson se romët në këtë qytet gjatë vitit 1999 përjetuan një eksod të vërtetë, gjatë të cilit u vranë në mënyrat më çnjerëzore, ndërsa pasuria e tyre u plaçkit dhe u dogj.

Ai shpjegon se që nga vitet nëntëdhjetë jeton në Gjermani dhe se në Ferizaj kishte një sërë kafiterish dhe dyqanesh. Të gjitha iu plaçkitën dhe iu dogjën gjatë vitit 1999.

„Romët nga Kosova janë njerëz shumë të pasur, punëtorë. Nuk janë lypës. Dhe pikërisht këtë ata e shfrytëzuan. Më njoftoi fqinja kur po vidhnin gjithçka që kishin në oborrin tim. Dërgova nga Gjermania 25 tonë material teknik të ndryshëm. Të gjitha i vodhën. Çdo shtëpi u plaçkit, u shkatërrua dhe në fund u dogj. Shtëpinë time prej 460 metrash katrorë e dogjën, kafiterinë dhe dy lokalet gjithashtu“, thotë Vuçkoviq.

Fatin më të keq e përjetoi partneri i tij në biznes, Ekrem Shabani, shtëpia e të cilit ndodhej pranë shkollës fillore.

"Ai ishte në Beograd dhe e bindën të vinte në Kosovë, thuhet se uji u shfaq në bodrumin e tij. Kur erdhi para shtëpisë, e rrahën për vdekje. Dhe kjo nuk mjaftoi. E çuan në tregun e bagëtive dhe e ndanë me dy traktorë. Më besoni, çdo fëmijë e di këtë. Deri më sot, ne nuk dimë asgjë për të, të paktën për ta varrosur", thekson Vuçkoviq.

Ai shton se fëmijët e Shabanit u përpoqën të zbulonin të vërtetën disa herë, por hasën në dyert e mbyllura të institucioneve në Prishtinë.