Afatet pa orar: Çfarë tjetër është e nevojshme për të arritur një marrëveshje ligjërisht të obligueshme?

Si Brukseli ashtu edhe Uashingtoni dëshirojnë që normalizimi i marrëdhënieve ndërmjet Serbisë dhe Kosovës të përfundojë deri në fund të këtij viti, dhe koordinatori i Grupit Punues të Konventës Kombëtare të BE-së për Kapitullin 35, Dragisha Mijaçiq, shpjegon për Kosovo Online se kjo i referohet zbatimit të planit tranzitor evropian, dhe jo marrëveshjes përfundimtare ligjërisht të obligueshme ndërmjet Serbisë dhe Kosovës.

Ndërmjetësi evropian në dialog, Miroslav Lajçak, tha dje se është dëshira e tij që procesi për normalizimin e marrëdhënieve ndërmjet Serbisë dhe Kosovës të përfundojë gjatë mandatit aktual të administratës evropiane dhe amerikane, sepse zgjedhjet në BE dhe SHBA vijnë vitin e ardhshëm.

Dhe i Dërguari i Posaçëm i SHBA-së për Ballkanin Perëndimor, Gabriel Escobar, tha pak ditë më parë se do të donte që një marrëveshje për normalizimin të arrihet këtë vit kalendarik dhe se mendon se është e mundur.

“Marrëveshja që u pranua së fundi në Bruksel dhe modalitetet e zbatimit të së cilës u ranë dakord në Ohër nuk i referohet planit përfundimtar por kalimtar për normalizimin që do të jetë në fuqi deri në arritjen e një plani përfundimtar dhe gjithëpërfshirës. Zbatimi i kësaj marrëveshje do të varet nga vullneti politik dhe partitë të te dyja anet. Çështja kyçe është organizimi i zgjedhjeve në veri të Kosovës dhe formimi i BKS-së, nëse kjo nuk ndodh, me siguri nuk do të ketë zbatim as të dispozitave tjera. Sfida në zbatim sigurisht janë zgjedhjet për Parlamentin Evropian dhe zgjedhjet presidenciale në Amerikë, kur fokusi në dialog ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës do të zvogëlohet. Deklarata e Lajçakut duhet interpretuar në atë kontekst”, thotë Mijaçiq për portalin tonë.

Edhe pse Kryeministri i Kosovës, Albin Kurti, është shprehur shpeshherë se është “shumë optimist” se marrëveshja përfundimtare me Serbinë do të arrihet këtë vit, që sipas tij nënkupton njohje reciproke, Mijaçiq thotë se Kurti ka shpresuar për një njohje edhe tani, por se nuk ka ndodhur asgjë dhe se së shpejti nuk do të ketë negociata të reja, por vetëm monitorim i zbatimit të asaj që është nënshkruar.

"Marrëveshja përfundimtare nuk është në fokus. Marrëveshja përfundimtare ligjërisht e obligueshme do të përfshijë të gjitha çështjet e hapura ndërmjet Serbisë dhe Kosovës, duke përfshirë edhe njohjen e mundshme nga Serbia. Duke pasur parasysh qëndrimin e Serbisë për statusin e Kosovës, hartimi i një dokumenti të tillë nuk është në rend dite. Siç janë gjërat, marrëveshja përfundimtare gjithëpërfshirëse do të arrihet menjëherë para hyrjes së Serbisë në BE, që sigurisht nuk do të ndodhë së shpejti. Serbia e ka bërë të qartë se nuk do ta njohë Kosovën, kështu që askush nuk do të merret me të në këtë moment“, thotë Mijaçiq.

Nëse shikoni propozimin evropian dhe aneksin e tij, “orari” i BE-së për këtë vit përfshin – miratimin e Deklaratës për të Pagjeturit, çështjen e vetëqeverisjes së komunitetit serb, statusin e KOS-it, hapjen e rrugës e Kosovës drejt anëtarësimit në organizatat ndërkombëtare, njohja reciproke e dokumenteve...
Mijaçiq thotë se negociatat për çështje të tjera nuk do të fillojnë tani, sidomos derisa të zbatohen ato që janë pjesë e propozimit evropian, sepse do të ketë shumë punë. Ideja është, thotë ai, që të normalizohen marrëdhëniet deri në masën që rajoni të mund të ecë përpara.

Analisti politik, Shkelzën Maliqi, thotë për Kosovo Online se zbatimi i marrëveshjes nga Brukseli është deri diku i afatizuar, edhe pse jo fiks, por se tani ka instrumente të kontrollit, pra komisione që duhet të krijohen për të monitoruar zbatimin.

“Ka një afat kohor për disa gjëra dhe vetëqeverisje për BKS të përcaktohen në një periudhë të caktuar, të mbahet një konferencë donatorësh... Ka gjëra që janë vendosur vetëm në parim, që do të thotë periudhë e bisedimeve të përhershme dhe dozimi i afateve. Por edhe ato marrëveshje që janë arritur dhjetë vjet më parë duhet të fillojnë të realizohen ashtu siç është menduar”, thotë Maliqi.

Problemi më i madh, siç vlerëson ai, është BKS.

“Aty duhet parë se cili model është më i miri. Ne e dimë se para Ohër, Lajçak i solli Kurtit një pasqyrë të autonomive dhe vetëqeverisjeve të ndryshme që do të shërbenin si frymëzim për BKS. Mendoj se janë më shumë se 30 marrëveshje që duhet të zbatohen, por a është prioritet vetëm formimi i BKS-së? Prandaj, me sa kuptoj, palët duhet të tregojnë vullnetin e mirë dhe ta nisin këtë proces dhe nuk jam i sigurt se si do të realizohet”, shton Maliqi.

Mirëpo, ai thotë se ky tani është një proces pozitiv dhe se ka nisur, sepse nuk funksionoi për dhjetë vjet, pasi gjithçka u la vetëm aktorëve, ndërsa komuniteti evropian nuk bëri asgjë dhe nuk kishte si t'i shtypte. 

“Mendoj se duhet të fillojmë me gjëra konkrete, që të mos kthehemi në situata krize, sa i përket tabelave, dokumenteve... Ky është një hap pozitiv dhe në njëfarë mënyre Kurti dhe Beogradi kanë zbritur në tokë”, beson Maliqi.