Çfarë u sollën serbëve në veri gjashtë muajt e qeverisjes së kryekomunarëve shqiptarë dhe pse nuk ka zgjedhje të reja?

Kanë kaluar më shumë se gjashtë muaj që kur kryekomunarët shqiptarë të zgjedhur në mënyrë të paligjshme morën detyrën në katër komuna në veri dhe mesazhi i tyre dhe i kryeministrit të Kosovës Albin Kurti se janë në shërbim të të gjithë qytetarëve u mohua nga situata në terren: serbët në Mitrovicën Veriore, Zveçan, Leposaviq dhe Zubin Potok vazhduan të jetojnë në pasiguri, kriza të vazhdueshme dhe të ballafaquar me shumë vendimet e diskutueshme të autoriteteve të reja vendore. Edhe pse nga Brukseli dhe Uashingtoni thonë se presin që zgjedhjet e reja në komunat në veri të Kosovës të mbahen “sa më shpejt” si një nga kushtet kyçe për deeskalim dhe se serbët duhet të marrin pjesë në to “pa kushte”, ata nuk janë as në parashikim, sepse kryetarët e komunave refuzojnë të japin dorëheqje dhe qeveria në Prishtinë insiston në një peticion për largimin e tyre.

Kryetarët e komunave të zgjedhur në emër të Vetëvendosjes në zgjedhjet e 23 prillit, të cilat u bojkotuan nga serbët, Erden Atiq në Mitrovicën e Veriut dhe Lulzim Hetemi në Leposaviq, i përmbahen me vendosmëri qëndrimit të liderit të partisë së tyre Kurti dhe refuzojnë të largohen nga këto pozita, ndërsa kuadrot e Partisë Demokratike Izmir Zeqiri (Zubin Potok) dhe Ilir Peci (Zveçan) me “turp” disa herë kanë thënë se janë të gatshëm edhe për atë opsion nëse arrihet marrëveshje politike për të.

Ata kanë hyrë në zyrat e komunave veriore në fund të muajit maj me mbështetjen e Policisë së Kosovës përkundër kundërshtimit të fortë të popullatës serbe vendase të cilët vazhdojnë të protestojnë para objekteve komunale për shkak të pranisë së tyre dhe kërkojnë që ata dhe speciali forcat tërhiqen.

Në vend që kryetarët shqiptarë të japin dorëheqje, që shihet si zgjidhja më e mirë dhe më e shpejtë jo vetëm në Beograd dhe në veri, por edhe nga shumica e aktorëve politikë në Prishtinë, qeveria e udhëhequr nga Kurti insiston që zgjedhjet e reja të mbahen përmes një peticioni me të cilin së paku 20 për qind e votuesve nga veriu do të kërkonin votën për shkarkimin e kryetarit të komunës. Edhe pse zgjedhjet e reja në veri kërkohen nga SHBA dhe BE, që është një nga kushtet për të shqyrtuar heqjen e sanksioneve ndaj Kosovës, dhe Lista Serbe tha se është e gatshme të marrë pjesë në to, qeveria në Prishtinë refuzon t'i përmbushë kërkesat për deeskalimin.

Ndërkohë, Mitrovica e Veriut është bashkuar Asociacionit të Komunave të Kosovës, ndërsa kërkesën për anëtarësim në këtë organizatë e kanë dërguar Kuvendet Komunale të Leposaviqës, Zveçanit dhe Zubin Potokut, të cilën serbët nga Kosova dhe Beogradi zyrtar e shohin si një mënyrë tjetër për të shmangur detyrimin e Kosovës për të formuar Bashkësinë e Komunave Serbe.

Në muajt e kaluar, Atiqi mori një sërë vendimesh të diskutueshme që ngritën më tej tensionet në veri. Ai ka tentuar t'i dëbojë institucionet serbe nga ndërtesa në Mëhallën e Boshnjakëve, ku ndodhet Zyra për Kosovë dhe Metohi, Drejtoria e Fondit të PIO, Qarku Administrativ i Mitrovicës së Kosovës dhe Qendra për Punë Sociale në Vushtrri, por ai vendim u braktis përkohësisht për shkak të kundërshtimit të madh të serbëve, Beogradit dhe përfaqësuesve të bashkësisë ndërkombëtare. Inspektorët komunalë kanë pezulluar ndërtimin e banesave për familjet në nevojë sociale, shkollave për fëmijë nga kategoritë e cenueshme dhe objekteve të Universitetit të Prishtinës me seli në Mitrovicë, ndërsa qëllimi i hapësirës prapa objektit të MTS-it në Mitrovicën e Veriut është ndryshuar në parking. E fundit në seri është vendimi për të krijuar një stemë të re dhe simbol të Mitrovicës së Veriut.

Lëvizjet e kryetarit të Mitrovicës së Veriut u kritikuan edhe nga kryetari i Kuvendit Komunal, Nexhat Uglani, i cili hodhi akuza të rënda ndaj Atiqit, duke thënë se “99 për qind e njerëzve që nuk janë nga veriu” janë të punësuar në institucionet komunale dhe janë të imponuar politikisht. Ugljani gjithashtu akuzoi Atiqin për mungesë transparence ndaj qytetarëve dhe mediave.

Nuk është shumë më e mirë gjendja as në komunat e tjera në veri, të cilat prej gjysmë viti drejtohen nga kryekomunarët shqiptarë.

Menaxherja e programit të organizatës joqeveritare Nisma e Re Sociale nga Kosova, Millica Andriq Rakiq, tregon se gjendja në komunat e veriut është përkeqësuar, pasi që qytetarët e kanë dukshëm më të vështirë qasjen në shërbime të ndryshme. Duke folur për efektet e punës gjysmë-vjeçare të autoriteteve të reja lokale në katër komunat veriore të banuara me serbë, Andriq Rakiq për Kosovo online tregon se nuk ka ndryshime të rëndësishme.

“I vetmi që ka paralajmëruar vendime potencialisht problematike ka qenë kryetari i Mitrovicës së Veriut, Erden Atiq. Ai nuk i zbatoi ato vendime në fund. Sa i përket shërbimeve, gjendja është shumë e keqe, me përjashtim të Mitrovicës së Veriut, në komunat tjera nuk mund të merren shërbime as nga sistemi serb dhe as nga sistemi kosovar. Në fakt, gjithçka është zhvendosur në vende alternative, të dy sistemet, dhe në këtë kuptim, është dukshëm më e vështirë për qytetarët që të kenë qasje në shërbime, dhe tani ata duhet të shkojnë në disa lokacione për të përfunduar një çështje administrative. Nga aspekti i shërbimeve, situata është përkeqësuar shumë, ndërsa nga aspekti politik nuk mund të flitet për disa vendime politike që bënë një ndryshim të rëndësishëm në terren. Ka pasur njoftime për vendime të shumta, por shumica e tyre në fund nuk u realizuan”, tha ajo.

Andriq Rakiq kujtoi funksionimin e vështirë të institucioneve që nga marrja e mandateve nga kryekomunarët e rinj.

“Shumica e shërbimeve të ofruara nëpër komuna, sa i përket pastrimit dhe shërbimeve të tjera të qytetit, ofrohen nga ndërmarrjet publike të sistemit serb, ne nuk mund të shohim shumë nga efektet e atyre institucioneve nga sistemi i Kosovës. Ndërmarrjet publike nga sistemi serb kanë disa kufizime në punën e tyre, kemi edhe raste të pezullimit të ndërtimit të objekteve të caktuara. E bën atë që duhet të bëjë, e bën me gjysmë fuqie dhe ndoshta më pak se kaq. Mund ta ndjeni vërtet dhe ta shihni kur keni nevojë të rregulloni rrugët ose diçka të tillë. Ka një moment hezitimi kur me siguri institucionet serbe nuk janë të sigurta nëse duhet të reagojnë, dhe ato kosovare nuk e kanë atë kapacitet. Shihet se nuk ka më atë lloj koordinimi që ekzistonte më parë”, thekson Andriq Rakiq.

Për shkak të përshtypjes se çështja e zgjedhjeve të reja në katër komuna në veri ka rënë në plan të dytë, bashkëbiseduesja jonë thotë se ato janë ende kusht kyç i bashkësisë ndërkombëtare dhe për këtë arsye nuk janë hequr masat ndëshkuese që BE ka vendosur në Kosovë.

“Ka ende mesazhe nga komuniteti ndërkombëtar se preferojnë dorëheqjen e kryekomunarëve, jo peticionin, por mendoj se tani të gjithë e kuptojnë, duke pasur parasysh zgjedhjet në Serbi, se nuk do të ketë përparim të dukshëm në dialog për një kohë të gjatë, kështu që tani të gjithë po tërhiqen pak në atë kuptim. Po ashtu, sezoni i festave po vjen, shumica e njerëzve do të jenë me pushime dhe realisht nuk mund të presim llojin e presioneve që kanë ekzistuar deri më tani dhe vizita të shpeshta nga përfaqësues të bashkësisë ndërkombëtare para mesit të janarit. Në përgjithësi, situata në botë po ndërlikohet, shumë pika të nxehta e largojnë vëmendjen nga Ballkani”, tha Adriq Rakiq.

Kryekomunarët shqiptarë të zgjedhur në mënyrë të paligjshme, të cilët kanë qenë në pushtet për gjashtë muaj në katër komuna në veri të Kosovës, të cilat janë kryesisht të populluara me serbë, kanë sjellë kaos dhe vakuum absolut, thotë bashkëpunëtori hulumtues në Institutin për Politikë dhe Ekonomi Ndërkombëtare, Aleksandar Mitiq, dhe tregon se kjo është pikërisht ajo që i përshtatet kryeministrit të Kosovës Albin Kurti.

“Dhe ai i përcjell shumë mirë të dhënat e prezantuara nga zyrtarët e Beogradit, se sa serb janë larguar nga Kosova dhe Metohia në vitin e fundit, në këtë proces të diskriminimit, përshkallëzimit, spastrimit etnik të kryer nga Kurti si në veri ashtu edhe në jug. Thjesht, një vakuum i tillë i përshtatet shumë. Ai qëllimisht po e shtyn çdo marrëveshje në lidhje me Bashkësinë e Komunave Serbe, sepse e di se pa atë marrëveshje nuk do të ketë zgjedhje të reja në veri. Është një rreth vicioz, në të cilin ai dhe ata që e mbështesin në vendet e Quint-it fitojnë kohë dhe merren me gjëra të tmerrshme, të cilat ne mund t'i përkufizojmë qartë si spastrim etnik”, thotë Mitiq për Kosovo online.

Fakti që zgjedhjet e reja në veri, të cilat ishin një nga kërkesat kryesore të BE-së dhe SHBA-së ndaj Prishtinës për deeskalim dhe parakusht për heqjen e sanksioneve ndaj Kosovës, nuk përmenden më nga askush, Mitiq e shpjegon kështu:

“Disa do të thonë se nuk flitet për zgjedhje në veri sepse në Serbi po mbahen zgjedhje, që të mos ngatërrohen ato dy gjëra, prandaj edhe shtyhen. Disa të tjerë do të thonë se kjo është për shkak se nuk ka marrëveshje për BKS-në, domethënë se është pikërisht kjo marrëveshje për Bashkësinë që do të mundësojë mbajtjen e zgjedhjeve në veri. Ndoshta jam më afër kësaj teze të dytë, besoj se po punohet për ndonjë zgjidhje”, thotë ai.

Lidhur me deklaratën e ambasadorit amerikan në Beograd, Kristofer Hill, se kjo zgjidhje duhet të jetë një “propozim racional” që është para Beogradit dhe Prishtinës dhe që, siç tha ai, nënkupton formimin e BKS-së, por edhe që Serbia të japë kapacitete për Kosovën në bashkësitë ndërkombëtare, Mitiq thotë se kur një diplomat amerikan thotë se diçka është racionale, duhet pyetur nëse është gjithmonë në interesin serb.

“Është e rëndësishme të dihet nëse është BKS siç është planifikuar dhe rënë dakord në 2013 dhe 2015, me fuqi të forta ekzekutive, me lidhje të forta me Republikën e Serbisë, në përputhje me Rezolutën 1244 të Këshillit të Sigurimit të Kombeve të Bashkuara dhe Kushtetutën e Serbisë. Nëse nuk është, atëherë ndoshta është racionale për Hillin, por është krejtësisht katastrofike për Serbinë. Pra, supozoj se një marrëveshje e tillë pritet para shpalljes së zgjedhjeve në veri. Është e vështirë të thuhet nëse do të jetë e mundur në këtë plejadë marrëdhëniesh. Nuk jam optimist, e sidomos nuk jam optimist që edhe nëse arrihet një marrëveshje për diçka, ajo do të zbatohet”, përfundon Mitiq.