Asnjë shtyp serb në Kosovë për gati dy vjet: E drejta e serbëve për informim kërcënohet seriozisht

Serbët në Kosovë nuk kanë qasje në shtypin ditor dhe periodik në gjuhën serbe për gati dy vjet, pas hyrjes në fuqi të ndalimit të hyrjes së mallrave nga Serbia qendrore në qershor të vitit 2023. Përfaqësuesit e shoqatave gazetareske dhe punonjësit e mediave paralajmërojnë se kjo praktikë është e padëgjuar në kohë paqeje në Evropë dhe se paraqet shkelje të rëndë të të drejtave themelore të njeriut dhe të medias, të garantuara si nga ligji vendas, ashtu edhe nga ligji ndërkombëtar.

Përkundër thirrjeve të organizatave ndërkombëtare, nuk pati reagime konkrete që do t'u garantonin serbëve të drejtën për të marrë informacion në gjuhën e tyre amtare.

Shtypi nuk ka ardhur që nga qershori i vitit 2023 dhe kryetarja e Asociacionit të Gazetarëve të Kosovës dhe Metohisë, Ivana Vanovac, thekson se për gati dy vjet komunitetit serb i është hequr e drejta për t'u informuar në gjuhën serbe.

"Kjo është diçka që nuk është regjistruar askund, përveç në zonat e shkatërruara nga lufta, ku është thjesht e pamundur që shtypi të vijë. Në një periudhë krize, por jo paqeje të prishur, ne patëm një vendim për të ndaluar hyrjen e shtypit në gjuhën amtare, e cila është absolutisht e garantuar për komunitetin serb në Kosovë. Edhe nëse nuk ka dispozita vendore për këtë, ekzistojnë Konventa Ndërkombëtare për të Drejtat Civile që përfshijnë të drejtën e informimit në gjuhën amtare. Është një precedent që ka ndodhur në Evropë në shekullin e 21-të”, thekson Vanovac.

Ajo tregon se ka pasur reagime nga bashkësia ndërkombëtare, siç është deklarata e ish-zëdhënësit të Bashkimit Evropian, Peter Stana, i cili, thotë ai, është shprehur pa “ndërhyrjen” e Asociacionit.

Megjithatë, kjo nuk dha rezultate.

“Ne kemi qenë gjithmonë ata që i kemi informuar përfaqësuesit e organizatave ndërkombëtare për situatën, por nuk ka pasur progres. Ata absolutisht nuk kanë ndërhyrë askund dhe në asnjë mënyrë për të mundësuar qoftë edhe të drejtën e informimit për komunitetin serb, nëse jo të drejtën e furnizimit me mallra nga Serbia qendrore”, tha Vanovac.

Ajo gjithashtu shton se Asociacioni ka tentuar të reagojë dhe të përfshijë përfaqësues ndërkombëtarë në atë proces, por as kjo nuk ka dhënë fryte, për shkak të ndryshimeve në pozitat udhëheqëse në misionet diplomatike në Kosovë.

“Njëri interesohet, por pastaj i skadon mandati. Vjen tjetri dhe përsëri... Por në thelb, nuk ka interes të sinqertë për këtë. Sa na përket neve, nuk kemi lejuar kurrë që ky fakt, që është vetëm një në serinë e atyre që dëshmojnë se si jeton komuniteti serb në Kosovë, të bëhet i parëndësishëm dhe i parëndësishëm", theksoi Vanovac.

Edhe pse insiston në zgjidhjen e problemit, realiteti në terren reflekton një nivel të lartë mosinteresimi nga ana e organizatave ndërkombëtare.

"Kjo është ajo që është e tmerrshme. Ne do të insistojmë, me aq sa mundemi nga pozicioni ynë, që kjo të ndryshohet në kohën e duhur," tha Vanovac.

Se serbëve në Kosovë u mungon shtypi, e konfirmon edhe gazetari i “Jedinstva”, Zoran Vllashkoviq, i cili thekson se është një ves shumë dekadash, ku ka përfshirë edhe shtypin nga Beogradi.

Papritmas me vendim të Kurtit, jo me shkrim, por me vullnetin e tij, serbët mbetën pa shtyp, shton Vlashkoviq.

"Shtypi me të vërtetë mungon, sidomos për të moshuarit, të cilët nuk janë të lidhur në internet dhe nuk mund të lexojnë lajmet në internet. Të rinjtë udhëzohen të ndjekin të gjitha ngjarjet përmes internetit, si në Kosovë ashtu edhe në Serbi. Ky është një vendim i papërshtatshëm i Prishtinës", thotë Vlashkoviq.

Ai shton se ky është një problem i madh për informimin e komunitetit serb në mbarë Kosovën.

"Nëse nuk kemi një gazetë të drejtpërdrejtë për të shfletuar, është disi ndryshe. Jemi mësuar me të për kaq shumë vite", thotë Vlashkoviq, i cili sot, si të gjithë serbët në Kosovë, kujton vetëm herën e fundit që ka shfletuar një gazetë në serbisht.

Prandaj, të qenit gazetar i medias së shkruar në Kosovë bëhet sfidues. Vlashkoviq thotë se është më e vështirë të merret me atë biznes, por ai ia del.

"Ne e ndjekim internetin, të gjitha gazetat kanë recensionin e tyre në internet. Por, pa shtypin në duart tona, nuk është ajo që jemi mësuar deri më tani. Shpresojmë që Prishtina të jetë mirëkuptuese, se do ta anulojë atë vendim dhe se më në fund do ta marrim shtypin e Beogradit dhe do t'i shohim të gjitha ngjarjet në mënyrën e duhur përmes fjalës së shkruar", përfundon Vlashkoviq.

Gazetarja nga Kosova dhe politologia Biljana Radomiroviq thekson se kjo nuk është hera e parë që serbët mbeten pa shtyp ose se furnizimi me të është i vështirë dhe kujton rastin e vitit 2018 kur autoritetet e Kosovës vendosën doganë për mallrat 100 për qind serbe.

"Ne e dimë shumë mirë se liria e shprehjes dhe qarkullimi i lirë i shtypit, d.m.th. i informimit, është një nga të drejtat themelore të njeriut, e cila është e theksuar jo vetëm nga Kushtetuta jonë, Kushtetuta e Serbisë, por edhe e përcaktuar me akte juridike evropiane. Në të gjitha këto, për sa i përket mosarritjes së gazetës, fjalës së shkruar, te konsumatori-lexues, është për t'u habitur që asnjëra prej tyre nuk thotë se është një temë margjinale, përfaqësuese ndërkombëtare", thotë Radomiroviq.

Ajo thekson se është e pabesueshme që ambasadorët në Prishtinë asnjëherë nuk e pyetën veten se ku është demokracia, kur u hoq një postulat bazë.

"Vetëm pse njerëzit janë mësuar të lexojnë një gazetë, kanë parë në të, në atë botim të shtypur, qoftë Politika apo ndonjë gazetë tjetër ditore apo mujore, një lidhje me shtetin e Serbisë. Atyre iu mohua e drejta për gjuhën e tyre amtare, iu mohua e drejta për shkrimin e tyre, alfabetin qirilik", beson bashkëbiseduesja ynë.

Radomiroviq tregon se për shkak të rrethanave të tilla, puna e saj është e vështirë dhe se ajo ndihet si minatore, e cila gërmon xehe me sy të lidhur me orë të tëra dhe në fund nuk arrin të shohë rezultatin e punës së tij.

"Unë nuk mund të kem në gazetë. Udhëtimi im i parë në Serbinë qendrore është të blej një gazetë. Dua të shoh nëse e kam bërë mirë punën time, sepse çdo gazetar profesionist pyet veten çdo ditë, dëgjon lexuesit, qytetarët," shton ajo.

Ai thekson se jeta është e vështirë për njerëzit për shkak të mungesës së shtypit, madje edhe për ata që jetojnë në zonat më të thella dhe tek të cilët shtypi ka arritur.

"Ashtu si gjëja bazë për njerëzit këtu ishte të shkonin të merrnin bukë e qumësht në mëngjes dhe të blinin një gazetë. Gazeta, në fakt shtypi, nuk duhet të ketë asnjë pengesë ekonomike apo politike. Në këtë rast, mendoj se ky është thjesht një akt politik i pushtetit qendror, i cili paraqitet si demokratik. Në gjithë këtë rolin më të madh e kanë përfaqësuesit e bashkësisë ndërkombëtare, të cilët jam i sigurt se as në agjendën e tyre nuk e kanë çështjen e ardhjes së shtypit të Beogradit në territorin e Kosovës dhe Metohisë”, tha Radomiroviq.

Ajo përkujton se vendkalimi në Merdare është i hapur për mallra, por pyetja është nëse është fitimprurëse për distributorin dhe kur do të arrijë gazeta në çdo cep të Kosovës.

Ajo pyet edhe ambasadën gjermane - a kanë nevojë për skaner në vendkalimin për shtyp?

"Një pyetje për ambasadën gjermane, e cila solli skanerin e parë në Merdar, dhe të tjerët do të mbërrijnë atje vetëm në vitin 2026: A ka nevojë një gazetë për skaner? A duhet të skanohet gazeta? Nëse mallrat e tjera nga Serbia qendrore duhet të skanohen, a i nënshtrohet skanimit edhe shtypi i Beogradit? Dhe pse i nënshtrohet", ka pyetur Radomiroviq.